KWALIFIKACJA CHM3 - STYCZEŃ 2015

PYTANIE NR 30.
Jakie środki ochronne należy zastosować podczas sporządzania 1M roztworu zasady sodowej ze stężonego roztworu NaOH, na opakowaniu którego widnieje oznaczenie S/36/37/39?
Ilustracja przedstawia tabelę z numerami zwrotów S oraz warunkami bezpiecznego stosowania substancji chemicznych.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zwrot S/36/37/39 informuje o konieczności stosowania: odzieży ochronnej, rękawic ochronnych oraz ochrony oczu/twarzy. Podczas sporządzania roztworu NaOH istnieje ryzyko rozchlapania żrącej cieczy i oparzeń, więc kluczowe są bariery chroniące skórę i oczy; "maska tlenowa" nie jest typowym ŚOI w takim zadaniu.

Pełne wyjaśnienie:

Podczas sporządzania roztworu 1 M wodorotlenku sodu z roztworu stężonego największym zagrożeniem jest żrące działanie NaOH oraz możliwość rozchlapania cieczy w trakcie rozcieńczania i mieszania. Kontakt ze skórą może prowadzić do oparzeń chemicznych, a nawet krótkotrwałe narażenie oczu na krople roztworu może skutkować poważnym uszkodzeniem.

Oznaczenie S/36/37/39 (historyczne zwroty bezpieczeństwa) wskazuje zestaw ŚOI: nosić odpowiednią odzież ochronną, rękawice ochronne oraz okulary lub ochronę twarzy. Dlatego odpowiedź "Odzież ochronną, rękawice i okulary ochronne." jest zgodna z sensem tego oznaczenia i adekwatna do realnego ryzyka podczas przygotowania roztworu NaOH.

Dlaczego pozostałe propozycje są nieprawidłowe lub nieadekwatne?

  • "Gumowe rękawice i maskę ochronną." – pomija ochronę oczu oraz odzież ochronną. Przy substancjach żrących ryzyko dla oczu jest krytyczne, a sama "maska" nie zastępuje okularów/ochrony twarzy.
  • "Fartuch ochronny, rękawice i maskę tlenową." – zawiera element nieadekwatny: maska tlenowa to sprzęt ratunkowy/medyczny, nie standardowy środek ochrony przy sporządzaniu roztworów w laboratorium. Dodatkowo zwrot S/36/37/39 wskazuje na ochronę oczu/twarzy, a nie na tlen.
  • "Odzież ochronną i maskę tlenową." – brakuje rękawic i ochrony oczu, a "maska tlenowa" jest nie na temat w kontekście typowych czynności analitycznych.

W praktyce, oprócz wskazanych ŚOI, ważne są też dobre nawyki: rozcieńczać powoli, mieszać ostrożnie i pracować tak, by ograniczyć rozprysk (np. odpowiednie naczynia, stabilne ustawienie). Jednak to właśnie komplet: odzież + rękawice + okulary/ochrona twarzy bezpośrednio wynika z oznaczenia S/36/37/39 i najtrafniej odpowiada na pytanie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zwrot S/36/37/39 (historyczny system oznakowania) wskazuje, że należy stosować odzież ochronną, rękawice ochronne oraz ochronę oczu/twarzy. Sens praktyczny: zabezpieczyć skórę i oczy przed kontaktem z substancją, zwłaszcza przy ryzyku rozchlapania.
Najważniejsze są środki chroniące przed działaniem żrącym i rozpryskami: rękawice, okulary (czasem przyłbica) oraz odzież ochronna (np. fartuch). To minimalizuje ryzyko oparzeń skóry i uszkodzenia wzroku.
Podczas rozcieńczania i mieszania może dojść do rozchlapania roztworu. NaOH jest żrący, więc nawet kropla w oku może spowodować ciężkie uszkodzenie. Okulary (lub ochrona twarzy) są podstawową barierą przed takim zdarzeniem.
Zależy od warunków i zaleceń z karty charakterystyki, ale w typowym przygotowaniu roztworu głównym zagrożeniem jest kontakt cieczy ze skórą i oczami. Dlatego standardowo kluczowe są odzież, rękawice i okulary. Ochrona dróg oddechowych ma sens głównie przy aerozolach/pyłach.
Karta charakterystyki (SDS) to dokument opisujący zagrożenia i bezpieczne postępowanie z substancją. Wskazuje m.in. zalecane ŚOI, zasady pierwszej pomocy i postępowanie w razie rozlania. Na egzaminie warto kojarzyć, że SDS jest podstawowym źródłem doboru ochrony.
Częsty błąd to skupienie się tylko na rękawicach i pominięcie ochrony oczu. Drugi błąd to wybór "najbardziej brzmiącej" odpowiedzi (np. z "maską tlenową"), mimo że nie jest to typowy środek ochrony w laboratorium i nie wynika z oznakowania.
Ochronę twarzy (np. przyłbicę) rozważa się, gdy ryzyko rozprysku jest większe: większe objętości, intensywne mieszanie, praca na wysokości oczu lub w sytuacjach awaryjnych. W wielu procedurach okulary są minimum, a przyłbica stanowi dodatkową ochronę.
"Maska tlenowa" służy do podawania tlenu i jest sprzętem medycznym/ratunkowym, a nie standardowym środkiem ochrony przed chemikaliami. Przy sporządzaniu roztworu NaOH zagrożenie dotyczy głównie skóry i oczu, więc adekwatne są odzież, rękawice i okulary.
Wskazówką jest zapis w formie S/… lub kombinacje typu S36/37/39. W nowszym systemie spotyka się piktogramy CLP oraz inne zwroty. Na egzaminie warto umieć rozpoznać, że "S" odnosi się do historycznych zwrotów bezpieczeństwa.
Ucz się z kart charakterystyki i ćwicz dobór ŚOI do typowych zagrożeń: żrące kwasy/zasady, rozpuszczalniki, utleniacze. Zapamiętaj minimalne zestawy ochrony (ręce, oczy, ciało) i analizuj, jakie ryzyko dominuje w danej czynności (rozprysk, opary, kontakt skórny).
info

Statystycznie 68% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że zwrot S/36/37/39 informuje o konieczności stosowania: odzieży ochronnej, rękawic ochronnych oraz ochrony oczu/twarzy.

Źródła:

  • ECHA (European Chemicals Agency), "Old substance directives (DSD/DPD)" – informacje o historycznych zwrotach S i ich kontekście, https://echa.europa.eu/regulations/clp/legislation (dostęp: 2026-02-28)
  • Merck/Sigma-Aldrich, Safety Data Sheet (SDS) "Sodium hydroxide" – sekcje dotyczące środków ochrony indywidualnej i zagrożeń, https://www.sigmaaldrich.com/PL/pl/sds (wyszukiwarka SDS; dostęp: 2026-02-28)
  • PubChem, "Sodium hydroxide" – informacje o właściwościach i zagrożeniach (żrącość), https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Sodium-hydroxide (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Karty charakterystyki (SDS) dla wodorotlenku sodu – sekcje dot. ŚOI i postępowania w razie awarii
  • Materiały szkolne z BHP w laboratorium chemicznym (ŚOI, substancje żrące, praca z roztworami)
  • Materiały edukacyjne instytucji branżowych nt. oznakowania substancji i piktogramów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego