KWALIFIKACJA GIW6 - CZERWIEC 2022

PYTANIE NR 4.
Jako pierwszy utworzony został taras rzeczny oznaczony cyfrą
Ilustracja przedstawia przekrój geologiczny doliny rzecznej z zaznaczonymi tarasami rzecznymi, oznaczonymi cyframi od 1 do 4.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Najstarszy (utworzony jako pierwszy) taras rzeczny jest zwykle położony najwyżej nad współczesnym korytem, bo późniejsza erozja wgłębna rzeki obniża dno doliny.
Na schemacie najstarszy poziom tarasowy oznaczono cyfrą 4, dlatego ta odpowiedź jest prawidłowa.

Pełne wyjaśnienie:

Tarasy rzeczne to stopniowate, płaskie powierzchnie w dolinie rzecznej będące pozostałością dawnych poziomów dna doliny (równi zalewowej) i osadów rzecznych. Powstają najczęściej w wyniku naprzemiennej akumulacji (budowania osadów) oraz erozji wgłębnej (wcianania się rzeki i obniżania jej koryta). Gdy rzeka zaczyna intensywniej wcinać się w podłoże, dawny poziom dna doliny zostaje "odcięty" od aktywnego koryta i staje się tarasem.

W ujęciu wieku względnego obowiązuje typowa zasada geomorfologiczna: im wyżej położony taras nad współczesnym korytem, tym zwykle jest starszy. Wynika to z tego, że kolejne etapy pogłębiania doliny pozostawiają poprzednie powierzchnie coraz wyżej w profilu doliny. Dlatego, szukając tarasu utworzonego jako pierwszy, wybiera się ten odpowiadający najstarszemu etapowi rozwoju doliny (najwyższy poziom tarasowy na schemacie).

Odpowiedź "4" jest poprawna, ponieważ na dołączonym schemacie numeracja wskazuje, że taras oznaczony cyfrą 4 reprezentuje najstarszy, najwyżej położony poziom tarasowy.

Pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe, bo odnoszą się do tarasów młodszych. Częstym błędem jest wybór tarasu najniższego (najbliższego współczesnej rzece) jako "pierwszego", co miesza pojęcie kolejności powstawania z położeniem względem aktualnego koryta. W praktyce terenowej warto zawsze sprawdzić, czy pytanie dotyczy wieku (najstarszy/najmłodszy), czy położenia (najwyższy/najniższy) oraz jaką numerację przyjęto na konkretnym rysunku.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Taras rzeczny to płaska powierzchnia w dolinie będąca pozostałością dawnego poziomu dna doliny lub równi zalewowej. Powstaje, gdy po okresie akumulacji rzeka zaczyna wcinać się (erozja wgłębna), a dawny poziom zostaje wyniesiony ponad aktywne koryto.
W miarę rozwoju doliny rzeka często stopniowo obniża swoje koryto przez erozję wgłębną. Każdy wcześniejszy poziom dna doliny zostaje wtedy "porzucony" wyżej w profilu. Dlatego starsze tarasy zwykle leżą wyżej, a młodsze niżej.
Najczęściej porównuje się wysokość tarasów nad współczesnym korytem oraz ich stopień rozcięcia i zwietrzenia. Starsze tarasy bywają wyżej położone i bardziej przekształcone. Dodatkowo analizuje się litologię osadów, ciągłość powierzchni i relacje z formami erozyjnymi.
Kluczowe są zmiany równowagi między akumulacją a erozją: np. wzrost energii przepływu, spadek bazy erozyjnej, zmiany klimatu lub ruchy tektoniczne. Wtedy rzeka przechodzi z budowania osadów do pogłębiania koryta i pozostawia dawne poziomy jako tarasy.
Nie. Numeracja na rysunkach bywa umowna: czasem rośnie wraz z wysokością, czasem odwrotnie, a czasem odpowiada kolejności opisu w legendzie. Dlatego na egzaminie trzeba zawsze odczytać numerację z konkretnej ilustracji i dopiero wtedy wskazać taras "najstarszy".
Najczęstsze są: mylenie "pierwszego utworzonego" z "najbliższego rzece", automatyczne przypisywanie większej cyfry młodszemu wiekowi oraz pomijanie informacji z ilustracji. Warto szukać słów kluczowych: najstarszy/najmłodszy, najwyższy/najniższy.
Taras akumulacyjny zachowuje pokrywę osadów rzecznych (żwiry, piaski) tworzących dawną równię. Taras erozyjny to głównie powierzchnia wycięta w podłożu (skałach lub starszych osadach), z cienką lub brakującą serią akumulacyjną.
Nowe tarasy mogą powstawać, gdy zmienią się warunki przepływu i transportu rumowiska, np. podczas ochłodzeń/ociepleń klimatu, zmian opadów, spadku poziomu bazy erozyjnej lub podnoszenia terenu. Rzeka reaguje wtedy zmianą poziomu koryta i sposobu sedymentacji.
Przy kartowaniu geomorfologicznym, rozpoznaniu osadów czwartorzędowych, planowaniu wierceń i ocenie warunków gruntowo-wodnych. Różne tarasy mogą mieć odmienne uziarnienie osadów, miąższość warstw i poziom wód gruntowych, co wpływa na badania i projektowanie.
Ćwicz interpretację przekrojów dolin i schematów tarasów: ustal, które poziomy są najwyższe/najniższe i powiąż je z wiekiem względnym. Utrwal pojęcia: erozja wgłębna, akumulacja, baza erozyjna. Na egzaminie zawsze czytaj legendę i numerację ilustracji.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 42% zdających egzamin. trudne

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Taras rzeczny" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Taras_rzeczny (dostęp: 2026-03-02)
  • Wikipedia (EN): "River terrace" — https://en.wikipedia.org/wiki/River_terrace (dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z geomorfologii (rozdziały o dolinach i tarasach rzecznych)
  • Materiały dydaktyczne z geologii czwartorzędu i sedymentologii rzecznej
  • Atlasy i schematy form fluwialnych wykorzystywane w kształceniu geologicznym

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego