KWALIFIKACJA ELE2 - STYCZEŃ 2019 (test 2)

PYTANIE NR 17.
Kondensator, w układzie zasilania silnika, którego tabliczkę zaciskową pokazano na rysunku służy do
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny tabliczki zaciskowej silnika elektrycznego, który jest częścią egzaminu
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Kondensator w układzie zasilania silnika jednofazowego wytwarza przesunięcie fazowe prądu w uzwojeniu pomocniczym, dzięki czemu powstaje wirujące pole i odpowiedni moment potrzebny do startu.
Stabilizacja prędkości wymaga regulacji, kompensacja mocy biernej dotyczy sieci, a eliminacja zakłóceń to zwykle inne (małe) kondensatory EMI.

Pełne wyjaśnienie:

W wielu silnikach asynchronicznych jednofazowych do rozruchu potrzebne jest uzyskanie warunków zbliżonych do zasilania dwufazowego. Samo uzwojenie główne zasilane z jednej fazy nie zapewnia wystarczająco "wirującego" pola magnetycznego w chwili startu, więc silnik może tylko buczeć lub ruszać bardzo niechętnie.

Dlatego stosuje się uzwojenie pomocnicze oraz kondensator, który powoduje przesunięcie fazowe prądu w tym uzwojeniu. W praktyce daje to pole wirujące i pozwala wytworzyć moment rozruchowy. Z tego powodu odpowiedź "wytworzenia momentu rozruchowego" jest poprawna dla typowego układu silnika z kondensatorem rozruchowym (lub rozruchowo-pracy, zależnie od rozwiązania).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "Stabilizacji prędkości obrotowej." – prędkość silnika asynchronicznego zależy głównie od częstotliwości zasilania i poślizgu obciążeniowego. Stabilizacja prędkości wymaga układów regulacji (np. falownika, regulatora), a nie samego kondensatora rozruchowego.
  • "Kompensacji mocy biernej." – kompensacja mocy biernej dotyczy poprawy współczynnika mocy w sieci/instalacji i zwykle realizuje się ją bateriami kondensatorów dobranymi do obciążenia. Kondensator w silniku jednofazowym ma przede wszystkim zapewnić przesunięcie fazowe dla uzwojenia pomocniczego, a nie pełnić roli kompensatora instalacji.
  • "Eliminacji zakłóceń radiotechnicznych." – tłumienie zakłóceń realizują najczęściej kondensatory/filtry przeciwzakłóceniowe (EMI), montowane np. na wejściu zasilania lub przy szczotkach w silnikach komutatorowych. To inna funkcja niż wytworzenie momentu rozruchowego w silniku z uzwojeniem pomocniczym.

Wskazówka egzaminacyjna: jeżeli w pytaniu pojawia się kondensator w układzie zasilania silnika oraz kontekst tabliczki zaciskowej, najczęściej sprawdzana jest umiejętność rozpoznania silnika jednofazowego z uzwojeniem pomocniczym i roli kondensatora w rozruchu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Kondensator powoduje przesunięcie fazowe prądu w uzwojeniu pomocniczym. Dzięki temu w stojanie powstaje pole bardziej "wirujące", co umożliwia start silnika i uzyskanie momentu rozruchowego. Bez niego silnik może buczeć i nie ruszać pod obciążeniem.
Przy zasilaniu jednofazowym uzwojenie główne nie tworzy na starcie odpowiedniego pola wirującego. Kondensator z uzwojeniem pomocniczym tworzą układ o przesuniętych fazach, co wytwarza moment startowy. Bez tego moment rozruchowy bywa zbyt mały.
Kondensator rozruchowy/pracy jest elementem obwodu uzwojenia pomocniczego i ma zwykle większą pojemność. Kondensator przeciwzakłóceniowy (EMI) jest częścią filtra na wejściu zasilania i służy tłumieniu zakłóceń. Pełnią różne funkcje i nie są zamienne.
Zwykle nie. Kondensator w silniku jednofazowym ma przede wszystkim wytworzyć przesunięcie fazowe dla uzwojenia pomocniczego, aby silnik miał moment rozruchowy. Kompensacja mocy biernej dotyczy całej instalacji/sieci i realizuje się ją innymi układami (np. bateriami kondensatorów).
Typowe objawy to buczenie silnika, trudny rozruch, brak startu mimo zasilania, a czasem przegrzewanie. Fizycznie może być wybrzuszony lub mieć ślady wycieku. W praktyce w urządzeniach (wentylator, sprężarka) uszkodzony kondensator jest częstą przyczyną awarii.
Najczęściej w napędach jednofazowych urządzeń pomocniczych: wentylatorach, dmuchawach, małych pompach czy układach pomocniczych sprężarek. W obiektach związanych z eksploatacją instalacji gazowych mogą pracować urządzenia, które wymagają poprawnego rozruchu napędu.
Najpierw odłączyć zasilanie i upewnić się, że kondensator jest rozładowany (może magazynować energię). Następnie ocenić stan wizualny i zmierzyć pojemność miernikiem. W praktyce należy też sprawdzić połączenia na zaciskach, bo luźny styk może dawać podobne objawy.
Pośrednio może wpływać na warunki pracy (np. moment), ale nie jest elementem stabilizującym prędkość. Prędkość zależy głównie od częstotliwości zasilania i obciążenia. Stabilizację realizuje się układami regulacji (np. falownikiem), a nie samym kondensatorem.
Częsty błąd to automatyczne kojarzenie kondensatora z kompensacją mocy biernej albo z filtracją zakłóceń. W pytaniach o silnik jednofazowy kluczowe jest przesunięcie fazowe i moment rozruchowy. Warto zawsze myśleć: "po co jest uzwojenie pomocnicze?".
Nie. Kondensator jest typowy dla wielu silników jednofazowych z uzwojeniem pomocniczym (rozruch/praca). Silniki trójfazowe zwykle nie wymagają kondensatora do rozruchu, bo same zasilanie trójfazowe tworzy pole wirujące. Są też inne konstrukcje jednofazowe bez kondensatora.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 52% zdających egzamin. trudne

Źródła:

  • Wikipedia: "Single-phase induction motor" (sekcje o capacitor-start/capacitor-run) https://en.wikipedia.org/wiki/Single-phase_induction_motor - dostęp 2026-02-27
  • Wikipedia: "Capacitor" (zastosowania kondensatorów w obwodach prądu przemiennego – informacje ogólne) https://en.wikipedia.org/wiki/Capacitor - dostęp 2026-02-27
  • Electrical4U: "Capacitor Start Induction Motor" (opis zasady przesunięcia fazowego i momentu rozruchowego) https://www.electrical4u.com/capacitor-start-induction-motor/ - dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Podręcznik/kompendium z elektrotechniki dla szkół technicznych (działy: kondensator w AC, silniki jednofazowe)
  • Materiały producentów silników: opisy układów połączeń i roli kondensatorów (instrukcje DTR)
  • Kursy wideo/artykuły o silnikach jednofazowych: capacitor-start i capacitor-run

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego