KWALIFIKACJA ELM6 - CZERWIEC 2017 (test 2)

PYTANIE NR 38.
Którą zmianę należy wprowadzić w programie przedstawionym na rysunku, aby po wciśnięciu przycisku normalnie otwartego S1 wyjście Q timera zostało aktywowane i deaktywowane 20 sekund po zwolnieniu przycisku S1?
Ilustracja przedstawia schemat blokowy programu sterowania w języku drabinkowym (Ladder Logic) używanego w automatyce
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aby wyjście Q było aktywne po wciśnięciu S1 i wyłączyło się dopiero 20 s po zwolnieniu, potrzebna jest zwłoka wyłączenia realizowana przez nastawę czasu PT. Parametr ET służy do odczytu czasu upływu, a zmiana typu na TON dotyczy opóźnionego załączenia, nie wyłączenia.

Pełne wyjaśnienie:

Wymagane działanie jest następujące: po naciśnięciu przycisku S1 wyjście Q ma się uaktywnić, a po puszczeniu S1 ma pozostać aktywne jeszcze 20 s i dopiero potem się wyłączyć. Taki opis odpowiada logice opóźnionego wyłączenia (podtrzymanie po zaniku sygnału sterującego).

W praktyce realizuje się to timerem, w którym czas zwłoki jest ustawiany parametrem PT (czas zadany). Z kolei ET jest zwykle wartością "czas upływu" (bieżący stan odmierzania) i służy do diagnostyki lub dalszych obliczeń, ale nie zastępuje nastawy czasu zadziałania/odpadania.

Dlatego odpowiedź "Ustawić parametr PT = 200 bez zmiany typu timera." jest spójna z ideą zmiany nastawy czasu bez ingerencji w logikę bloku. W wielu środowiskach PLC wartość odpowiadająca 20 s może wymagać przeskalowania (np. 200 jednostek po 0,1 s), co tłumaczy liczbę "200" w nastawie PT.

Pozostałe propozycje są typowymi pułapkami:

  • "Zmienić typ timera na TON..." – TON realizuje opóźnione załączenie po pojawieniu się sygnału, a nie podtrzymanie po jego zaniku, więc nie spełnia warunku "20 s po zwolnieniu".
  • "...TON z PT = 200" – nawet jeśli skala czasu byłaby zgodna, problemem pozostaje mechanizm TON (zwłoka załączenia), a nie sama liczba w PT.
  • "Zmienić parametr ET na %VW20..." – ET jest zwykle wyjściem informacyjnym timera; przypisanie go do rejestru może być użyteczne do odczytu, ale nie zmienia czasu podtrzymania ani nie realizuje wymaganego zachowania wyjścia Q.

Na egzaminie warto zapamiętać: PT = nastawa czasu, ET = czas upływu, a kluczowym słowem w treści jest "po zwolnieniu", które kieruje w stronę opóźnienia wyłączenia (podtrzymania po zaniku sygnału).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
PT to zwykle czas nastawy (wartość zadana, jak długo timer ma odmierzać). ET to zwykle czas upływu (ile już odmierzył). W zadaniach egzaminacyjnych PT odpowiada za "ile sekund opóźnienia", a ET służy głównie do podglądu/diagnostyki.
To funkcja, w której wyjście pozostaje w stanie 1 jeszcze przez zadany czas po zaniku sygnału wejściowego. W praktyce stosuje się timer typu opóźnienia wyłączenia (lub równoważną logikę), a czas podtrzymania ustawia się parametrem PT.
TON kojarzy się z opóźnionym załączeniem: po pojawieniu się sygnału wejściowego dopiero po PT ustawia Q. Warunek "po zwolnieniu" dotyczy zaniku sygnału i podtrzymania, więc wymaga mechanizmu opóźnienia wyłączenia, a nie opóźnienia załączenia.
Przykłady to: wybieg wentylatora po zatrzymaniu, opóźnione zamknięcie zaworu pneumatycznego, podtrzymanie sygnału bezpieczeństwa technologicznego, przedmuch po cyklu, czy opóźnione wygaszenie lampki sygnalizacyjnej po zaniku warunku.
Nie zawsze. W zależności od sterownika i środowiska PT może mieć format czasu (np. T#20s) albo być liczbą w określonej podstawie (np. 0,1 s na jednostkę). Dlatego na egzaminie trzeba rozumieć także skalowanie: "200" może oznaczać 20,0 s.
Normalnie otwarty oznacza, że w spoczynku styk jest rozwarty (sygnał 0), a po naciśnięciu zamyka się (sygnał 1). W logice PLC zwykle przekłada się to na wejście, które przechodzi w stan aktywny w czasie naciśnięcia.
Najczęstsze pomyłki to: wybór timera "na nazwę" bez analizy, czy opóźnienie dotyczy załączenia czy wyłączenia; ignorowanie słów "po puszczeniu"; mylenie PT z ET; oraz przyjmowanie błędnej jednostki czasu (sekundy vs dziesiąte części sekundy).
Najprościej obserwować ET (czas upływu) online i porównać go z PT. Dodatkowo można chwilowo podłączyć ET do zmiennej wizualizacji lub rejestru diagnostycznego, a Q do lampki/bitu testowego. Pozwala to wykryć błędną skalę czasu lub zły typ bloku.
Gdy logika działania (np. opóźnienie wyłączenia) jest poprawna, ale czas jest zły. Wtedy zmienia się wyłącznie nastawę PT. Zmiana typu timera ma sens dopiero wtedy, gdy mechanizm jest inny niż wymagany (np. jest zwłoka załączenia zamiast zwłoki wyłączenia).
Ucz się rozpoznawać słowa-klucze w treści: "po czasie od wciśnięcia" (zwłoka załączenia) vs "po czasie od puszczenia" (zwłoka wyłączenia). Przećwicz na prostych schematach LD/FBD: obserwuj IN, Q, ET oraz zmieniaj PT i sprawdzaj skutki w symulacji.
info

Statystycznie 33% uczniów zna prawidłową odpowiedź. bardzo trudne

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers — Part 3: Programming languages (opis standardowych bloków i pojęć związanych z timerami PLC)
  • CODESYS Online Help – Timers (TON/TOF/TP), https://help.codesys.com/ (sekcja: Timers) – dostęp 2026-02-27
  • Schneider Electric EcoStruxure Control Expert (Unity Pro) – dokumentacja bloków czasowych (Timers), https://www.se.com/ww/en/download/ – dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Dokumentacja środowiska PLC używanego w pracowni (opis bloków czasowych i formatów czasu)
  • Materiały dydaktyczne z programowania PLC (LD/FBD) dla technika mechatronika
  • Norma/standard opisujący języki PLC i typowe bloki funkcjonalne timerów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego