KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 7.
Którego symbolu graficznego należy użyć w celu oznaczenia na schemacie pneumatycznym sposobu sterowania zaworem za pomocą dźwigni?
Ilustracja przedstawia cztery symbole graficzne, które mogą być używane w schematach pneumatycznych.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Na schematach pneumatycznych sposób sterowania rozdzielaczem pokazuje się symbolem "napędu/uruchamiania" przy boku zaworu. Dźwignia oznacza sterowanie ręczne (mechaniczne), a nie cewkę elektryczną, sterowanie pilotowe czy sam powrót sprężyną. Właściwy wybór to symbol dźwigni jako elementu uruchamiającego.

Pełne wyjaśnienie:

W schematach pneumatycznych rozdzielacz (zawór kierunkowy) ma dwa "rodzaje" informacji: samą funkcję przełączania (liczba położeń i przyłączy) oraz sposób uruchamiania, czyli co powoduje przestawienie suwaka. To właśnie ta druga informacja jest kodowana małymi symbolami umieszczonymi z boku symbolu zaworu.

Sterowanie dźwignią należy do grupy sterowań ręcznych/mechanicznych. W praktyce oznacza to, że operator bezpośrednio przestawia zawór ruchem dźwigni. Taki sposób sterowania jest typowy np. w zaworach serwisowych, stanowiskach szkoleniowych lub w prostych układach, gdzie potrzebna jest szybka ręczna zmiana kierunku przepływu.

Żeby poprawnie rozwiązać zadanie, trzeba odróżnić symbol dźwigni od innych często mylonych oznaczeń:

  • Cewka elektromagnetyczna (elektropneumatyka) wskazuje, że zawór przestawia się elektrycznie. To nie jest sterowanie dźwignią, nawet jeśli w rzeczywistości zawór ma także ręczne przesterowanie awaryjne.
  • Sterowanie pilotowe pneumatyczne oznacza przestawianie zaworu sygnałem ciśnieniowym (np. z innego zaworu). To również nie jest uruchamianie dźwignią, bo operator nie działa bezpośrednio na element wykonawczy.
  • Sprężyna powrotna to element wymuszający powrót do położenia spoczynkowego. Sprężyna nie jest "sterowaniem dźwignią", tylko mechanizmem powrotu i nie spełnia roli ręcznego aktuatora.

W konsekwencji poprawna jest ta odpowiedź, która przedstawia symbol uruchamiania ręcznego dźwignią przy zaworze. Na egzaminie warto najpierw znaleźć na rysunku elementy przy bokach rozdzielacza (aktuatory i sprężyny), a dopiero potem porównać je z nazwą sposobu sterowania z pytania.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza, że zawór (najczęściej rozdzielacz) jest przestawiany ręcznie ruchem dźwigni przez operatora. Na symbolu zaworu, z jego boku, znajduje się znak aktuatora przedstawiający dźwignię, a nie np. cewkę elektryczną czy sterowanie pilotowe.
Dźwignia jest traktowana jako uruchamianie mechaniczne o charakterze "ramienia", natomiast przycisk sugeruje naciśnięcie punktowe. W zadaniach egzaminacyjnych kluczowe jest patrzenie na symbol aktuatora przy boku rozdzielacza i porównanie jego kształtu z legendą/normą symboli.
Sprężyna informuje o powrocie zaworu do położenia spoczynkowego, a nie o sposobie ręcznego uruchamiania. Dźwignia jest elementem sterującym (aktuator), natomiast sprężyna to element realizujący powrót po ustaniu sygnału/uruchomienia.
Sterowanie pilotowe oznacza przestawianie rozdzielacza sygnałem ciśnieniowym doprowadzonym do portu sterującego. Dźwignia to sterowanie bezpośrednie ręczne. Różnica polega na tym, że w pilocie zawór uruchamia inny sygnał pneumatyczny, a nie ruch operatora.
Stosuje się je m.in. w prostych układach ręcznych, na stanowiskach szkoleniowych, w obwodach serwisowych oraz tam, gdzie operator ma szybko i jednoznacznie przełączyć kierunek przepływu. Dźwignia sprawdza się, gdy nie ma potrzeby automatyzacji elektrycznej.
Najczęściej myli się dźwignię z innymi uruchomieniami mechanicznymi (przycisk, rolka) oraz z elektropneumatyką (cewka). Pomaga zasada: najpierw rozpoznaj, czy symbol wskazuje ręczne, elektryczne czy pneumatyczne sterowanie, a dopiero potem typ aktuatora.
W realnych komponentach bywa, że zawór ma cewkę i dodatkowe ręczne przesterowanie serwisowe. Na schemacie jednak wybór zależy od tego, co zostało narysowane jako sposób sterowania. Jeśli pokazano dźwignię, pytanie dotyczy sterowania ręcznego, nie elektrycznego.
Sposób sterowania umieszcza się z boku symbolu rozdzielacza, przy jego położeniach. To tam pojawiają się oznaczenia aktuatorów (dźwignia, przycisk, rolka, pilot, cewka) oraz elementów powrotu (np. sprężyna).
Najczęściej odnosi się do norm z rodziny ISO 1219, które porządkują symbole i zasady tworzenia schematów dla hydrauliki i pneumatyki. Na egzaminie zwykle bazuje się na symbolice zgodnej z tym podejściem, nawet jeśli w materiałach mogą występować warianty graficzne.
Najskuteczniejsze jest ćwiczenie na schematach: 1) rozpoznaj element (rozdzielacz, siłownik), 2) wskaż aktuator przy boku, 3) nazwij rodzaj sterowania. Rób krótkie serie zadań "jaki to napęd/uruchamianie" i porównuj z tabelą symboli.
info

Około 42% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Według specjalistów z branży: "Na schematach pneumatycznych sposób sterowania rozdzielaczem pokazuje się symbolem "napędu/uruchamiania" przy boku zaworu."

Źródła:

  • PN-EN ISO 1219-1:2012 (lub nowsza): Napędy i sterowania hydrauliczne i pneumatyczne — Symbole graficzne i schematy — Część 1: Symbole graficzne (rozdziały dot. symboli uruchamiania rozdzielaczy)
  • Festo Didactic: materiały dydaktyczne "Pneumatics / Pneumatika" – rozdział o symbolach i czytaniu schematów (sekcja: actuating methods of directional control valves)
  • Engineering Toolbox (zestawienie symboli pneumatycznych): https://www.engineeringtoolbox.com/pneumatic-symbols-d_1854.html (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Katalogi i poradniki dydaktyczne do pneumatyki (sekcje: symbole i schematy)
  • Norma dotycząca symboli i schematów układów hydraulicznych/pneumatycznych (część o symbolach graficznych)
  • Instrukcje Festo Didactic / materiały szkoleniowe z czytania schematów pneumatycznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego