KWALIFIKACJA ELE2 - CZERWIEC 2024 (test 2)

PYTANIE NR 24.
Który element stosowany w instalacjach sterowania oświetleniem przedstawiono na ilustracji?
Ilustracja przedstawia urządzenie elektryczne, które jest automatem zmierzchowym, stosowanym w instalacjach sterowania
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Automat zmierzchowy służy do sterowania oświetleniem w zależności od poziomu oświetlenia otoczenia (dzień/noc). Rozpoznaje się go po tym, że reaguje na jasność, a nie na ruch. Przekaźnik bistabilny realizuje przełączanie stanów, czujnik ruchu reaguje na obecność, a ściemniacz zmienia jasność, nie załącza wg zmierzchu.

Pełne wyjaśnienie:

W instalacjach sterowania oświetleniem kluczowe jest rozróżnienie bodźca sterującego oraz funkcji elementu. Automat zmierzchowy (fotoprzekaźnik) załącza lub wyłącza obwód oświetleniowy w zależności od natężenia światła w otoczeniu. Typowe zastosowanie to oświetlenie zewnętrzne: lampy przy wejściu, ogrodowe, parkingowe lub podświetlenia reklam, które mają działać automatycznie po zapadnięciu zmroku.

Odpowiedź "Automat zmierzchowy." jest poprawna, ponieważ jest to element przeznaczony do automatycznego sterowania oświetleniem na podstawie jasności, a nie na podstawie ruchu czy polecenia ręcznego. W praktyce automat zmierzchowy często współpracuje ze stycznikiem lub przekaźnikiem (gdy obciążenie jest większe), ale samym kryterium decyzji pozostaje poziom oświetlenia.

Pozostałe odpowiedzi opisują inne funkcje:

  • "Przekaźnik bistabilny." służy do przełączania stanu (załącz/wyłącz) i podtrzymuje go bez stałego zasilania cewki; nie realizuje sterowania zależnego od zmierzchu.
  • "Czujnik ruchu." reaguje na obecność/ruch (najczęściej PIR lub mikrofalowy). Może załączać oświetlenie, ale kryterium jest detekcja ruchu, a nie poziom światła (choć bywa, że ma dodatkową blokadę dzienną).
  • "Ściemniacz oświetlenia." reguluje poziom jasności (moc) źródła światła, zwykle w obwodach wewnętrznych. Nie jest elementem, którego podstawową funkcją jest automatyczne załączanie po zmierzchu.

Na egzaminie warto zapamiętać prostą zasadę: zmierzch = światło otoczenia, ruch = obecność, ściemniacz = regulacja jasności, bistabilny = zmiana stanu po impulsie. To ogranicza ryzyko pomylenia elementów o podobnym "efekcie" (włączenie lampy), ale innym mechanizmie działania.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Automat zmierzchowy to element, który włącza lub wyłącza oświetlenie zależnie od poziomu światła otoczenia (dzień/noc). Stosuje się go głównie do automatyzacji oświetlenia zewnętrznego, aby lampy zapalały się po zmroku i gasły o świcie bez ręcznego sterowania.
Automat zmierzchowy reaguje na natężenie światła (jasno/ciemno), a czujnik ruchu reaguje na obecność (ruch w polu detekcji). Oba mogą włączać lampę, ale robią to na podstawie innego bodźca, dlatego dobór zależy od funkcji: zmierzch do "noc/dzień", ruch do "ktoś jest/nie ma".
Przekaźnik bistabilny zmienia stan po impulsie (np. z przycisku) i utrzymuje go, ale sam nie "wie", czy jest dzień czy noc. Automat zmierzchowy podejmuje decyzję automatycznie na podstawie światła. Bistabilny służy do wygodnego ręcznego sterowania, nie do automatyki zależnej od warunków oświetlenia.
Ściemniacz służy do regulacji jasności (zmiany mocy dostarczanej do źródła światła), a nie do decyzji "włącz/wyłącz" zależnej od zmierzchu lub ruchu. Może mieć funkcję włączania, ale jego podstawową rolą jest płynna regulacja. Automat zmierzchowy i czujnik ruchu sterują załączaniem w oparciu o warunki.
Automat zmierzchowy stosuje się, gdy oświetlenie ma działać automatycznie w porze nocnej: oświetlenie posesji, wejść, ciągów komunikacyjnych na zewnątrz, parkingów czy szyldów. To rozwiązanie ogranicza konieczność ręcznego załączania i zmniejsza ryzyko pozostawienia światła włączonego w dzień.
Najczęstszy błąd to mylenie z czujnikiem ruchu, bo oba bywają w podobnych obudowach i "włączają lampę". Drugi błąd to utożsamianie każdego modułu w rozdzielnicy z przekaźnikiem. Warto zawsze myśleć o kryterium działania: światło otoczenia vs ruch vs regulacja jasności vs przełączanie impulsowe.
Spotyka się oba rozwiązania. Część automatów zmierzchowych to moduły montowane na szynie DIN w rozdzielnicy, a czujnik światła może być wbudowany lub wyprowadzony. Inne to urządzenia montowane na zewnątrz (np. na elewacji), aby poprawnie "widziały" warunki oświetlenia otoczenia.
Miejsce montażu powinno zapewniać pomiar naturalnego oświetlenia, bez bezpośredniego wpływu sterowanych lamp (żeby nie powodować zapętleń: włączy się i od razu wyłączy). Unika się też miejsc zasłanianych oraz skierowania czujnika na źródła sztucznego światła. Dobór zależy od konkretnej konstrukcji urządzenia.
Automat zmierzchowy często steruje cewką stycznika/przekaźnika, gdy suma mocy lamp jest duża. Wtedy automat realizuje decyzję (zmierzch), a stycznik przenosi prąd obciążenia. To rozwiązanie poprawia trwałość układu i ułatwia rozbudowę instalacji, bo element sterujący nie musi przenosić całego prądu oświetlenia.
Najlepiej uczyć się dwutorowo: (1) funkcja i bodziec sterujący (światło, ruch, impuls, regulacja), (2) rozpoznawanie wyglądu na zdjęciach i w realnej instalacji. Pomaga też porównywanie podobnych elementów w jednej tabeli oraz ćwiczenia typu "co bym zastosował do: wejścia, korytarza, ogrodu, salonu?".
info

Statystycznie 67% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "Automat zmierzchowy służy do sterowania oświetleniem w zależności od poziomu oświetlenia otoczenia (dzień/noc)."

Materiały:

  • Podręczniki/zeszyty ćwiczeń z podstaw automatyki i osprzętu instalacyjnego dla elektryków (część o sterowaniu oświetleniem)
  • Karty katalogowe i instrukcje montażu producentów osprzętu instalacyjnego (automaty zmierzchowe, czujniki ruchu, ściemniacze, przekaźniki)
  • Zadania praktyczne: identyfikacja elementów na zdjęciach oraz w rzeczywistej rozdzielnicy/instalacji szkolnej

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego