KWALIFIKACJA MEC9 - CZERWIEC 2016

PYTANIE NR 5.
Który symbol graficzny należy wstawić w ramkę na rysunku, aby określić tolerancję bicia?
Ilustracja przedstawia rysunek techniczny elementu mechanicznego, prawdopodobnie wałka, z zaznaczonymi wymiarami i
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Tolerancja bicia odnosi się do odchyłek ujawniających się podczas obrotu elementu (run-out) i na rysunku technicznym jest oznaczana odpowiednim symbolem bicia w ramce tolerancji geometrycznej. Wybór poprawnego znaku polega na rozpoznaniu symbolu run-out, a nie np. okrągłości, współosiowości czy prostopadłości.

Pełne wyjaśnienie:

Tolerancja bicia (run-out) jest tolerancją geometryczną stosowaną głównie dla elementów obrotowych (np. wałów, czopów, powierzchni walcowych i czołowych). Opisuje ona zmienność wskazania podczas obrotu elementu względem bazy (osi/układu odniesienia). Dlatego w ramce tolerancji geometrycznej należy użyć symbolu bicia (symbol graficzny run-out), a nie symboli tolerancji kształtu czy położenia.

Dlaczego to jest właściwe? Ponieważ "bicie" dotyczy odchyłki mierzonej w warunkach ruchu obrotowego: element jest obracany, a czujnik (lub inna metoda) rejestruje maksymalną różnicę wskazań. To odróżnia tę tolerancję od takich pojęć jak okrągłość czy walcowość, które opisują kształt bez konieczności odniesienia do bazy i bez "testu obrotowego" rozumianego jako kryterium tolerancji.

Najczęstsze pomyłki wynikają z podobieństwa symboli oraz z mieszania pojęć:

  • Jeśli ktoś wybiera symbol okrągłości lub walcowości, to zwykle myli tolerancje kształtu z tolerancją ocenianą w obrocie.
  • Jeśli ktoś wybiera symbol współosiowości/położenia, to zwykle zakłada, że wystarczy "ustawić oś", a pomija fakt, że bicie obejmuje efekt łączny kształtu i ustawienia ujawniany w trakcie obrotu.
  • Jeśli ktoś wybiera symbol prostopadłości/równoległości, to miesza orientację z wymaganiem dotyczącym pracy powierzchni wirującej.

W praktyce przemysłowej poprawne oznaczanie bicia na rysunku pozwala jednoznacznie zdefiniować kryterium kontroli jakości (jak mierzyć i co jest niezgodnością). Jest to istotne w organizacji i nadzorowaniu produkcji, bo wpływa na dobór operacji obróbkowych, bazowania oraz metody pomiaru na kontroli międzyoperacyjnej i końcowej.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tolerancja bicia (run-out) opisuje zmienność wskazania podczas obrotu elementu względem bazy. Stosuje się ją głównie do części wirujących, aby ograniczyć "falowanie" promienia lub czoła w trakcie obrotu i zapewnić poprawną pracę zespołu.
Symbol bicia jest charakterystycznym znakiem graficznym przypisanym tolerancji run-out. Na egzaminie rozpoznaje się go przez skojarzenie z kontrolą w ruchu obrotowym, a nie z tolerancjami kształtu (np. okrągłość) ani orientacji (np. prostopadłość).
Ponieważ jej sens ujawnia się w ruchu: element jest obracany, a odchyłka oceniana jako różnica wskazań w czasie obrotu. Dla wałów i czopów ma to bezpośredni wpływ na drgania, hałas, zużycie łożysk oraz współpracę z uszczelnieniami.
Okrągłość ocenia kształt przekroju kołowego bez konieczności odnoszenia do bazy. Bicie odnosi wynik do bazy i jest sprawdzane w obrocie, przez co może uwzględniać łącznie wpływ kształtu i ustawienia powierzchni względem osi odniesienia.
To zależy od definicji na rysunku (symbol i zapis w ramce) oraz od wymaganej funkcji elementu. Ogólnie: "bicie" dotyczy kontroli w obrocie w jednym przekroju/położeniu, a "bicie całkowite" obejmuje wymaganie na większym obszarze powierzchni wzdłuż długości.
Najczęściej myli się symbol bicia z symbolami tolerancji kształtu (np. okrągłość/walcowość) albo z tolerancjami położenia (np. współosiowość). Pomaga pytanie kontrolne: "Czy ta tolerancja ma sens dopiero wtedy, gdy element się obraca?" Jeśli tak, to szukasz bicia.
W praktyce tolerancje run-out są związane z odniesieniem do osi/układu baz, bo mierzy się je względem elementu odniesienia podczas obrotu. Dokładny zapis zależy od rysunku i zasad GPS, ale kluczowe jest rozumienie, że bez odniesienia pomiar traci sens funkcjonalny.
Typowo ustawia się detal na bazach (np. w pryzmach, w kłach lub w uchwycie), przykłada czujnik zegarowy do kontrolowanej powierzchni i wykonuje obrót. Ocenia się rozrzut wskazań. Metoda zależy od technologii i wymaganej niepewności pomiaru.
Najbardziej "mylące" są tolerancje: okrągłości (bo też dotyczy przekroju kołowego), współosiowości (bo dotyczy osi) oraz prostopadłości/równoległości (bo odnoszą się do baz). Różnicę robi to, czy kryterium jest definiowane przez obrót i wskazania.
Skuteczne jest uczenie się blokami: kształt, orientacja, położenie, bicie. Do każdego symbolu dopisz: co kontroluje, czy wymaga bazy oraz jak wygląda typowy pomiar. Krótkie fiszki z symbolami i przykładami ramek dają najlepszy efekt.
info

Statystycznie 50% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Tolerancja bicia odnosi się do odchyłek ujawniających się podczas obrotu elementu (run-out) i na rysunku technicznym jest oznaczana odpowiednim symbolem bicia w ramce tolerancji geometrycznej."

Źródła:

  • ISO 1101: Geometrical product specifications (GPS) — Geometrical tolerancing — Tolerances of form, orientation, location and run-out
  • ISO 5459: Geometrical product specifications (GPS) — Datums and datum systems

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z rysunku technicznego maszynowego dotyczące tolerancji geometrycznych (GPS)
  • Tablice/sciągi symboli tolerancji geometrycznych stosowane w rysunku technicznym
  • Ćwiczenia z czytania ramek tolerancji i identyfikacji symboli na rysunkach części obrotowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego