KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 4.
Który symbol należy umieścić na schemacie w miejscu oznaczonym znakiem zapytania, aby przedstawiał on zestyk czynny, zwierany po ustalonym czasie od uaktywnienia się cewki przekaźnika czasowego KT2?
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny, który jest częścią egzaminu zawodowego dla technika mechatronika w kwalifikacji
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
"Zestyk czynny, zwierany po ustalonym czasie od uaktywnienia się cewki" oznacza styk normalnie rozwarty (NO), który zamyka się dopiero po upływie nastawy czasu od zadziałania przekaźnika czasowego (funkcja opóźnionego załączenia). Dlatego należy wybrać symbol styku NO z oznaczeniem zwłoki czasowej.

Pełne wyjaśnienie:

Opis "zestyk czynny, zwierany po ustalonym czasie od uaktywnienia się cewki przekaźnika czasowego" wskazuje na styk zwierny (NO), który w stanie spoczynku jest rozwarty, a po podaniu napięcia na cewkę przekaźnika czasowego zamyka się dopiero po upływie nastawionego czasu. W praktyce jest to typowe zachowanie funkcji opóźnionego załączenia (często spotykanej jako TON).

Kluczowe jest rozdzielenie dwóch informacji z treści:

  • Rodzaj styku: "zwierany" = NO (normalnie rozwarty) – po zadziałaniu przechodzi w stan zwarcia.
  • Zachowanie czasowe: "po ustalonym czasie od uaktywnienia się cewki" – zadziałanie nie jest natychmiastowe, tylko opóźnione.

Właściwy symbol na schemacie musi więc jednocześnie przedstawiać NO oraz opóźnienie czasowe przy załączeniu. Odpowiedzi pokazujące zwykły styk NO bez zwłoki są błędne, bo nie spełniają warunku "po ustalonym czasie". Odpowiedzi przedstawiające styk rozwierny (NC) są błędne, bo taki styk w spoczynku jest zwarty i dopiero po zadziałaniu się rozłącza, czyli ma przeciwną logikę pracy.

Typowe pomyłki na egzaminie wynikają z tego, że uczący się kojarzą "czasowy" z dowolnym opóźnieniem (np. wyłączenia), zamiast sprawdzić, od którego zdarzenia liczony jest czas i jaki jest stan końcowy styku. Najpewniejsza metoda: najpierw ustalić NO/NC ze słów "zwierany/rozwierany", a dopiero potem dopasować oznaczenie zwłoki (czy dotyczy załączenia, czy wyłączenia).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zestyk zwierny (NO) to styk normalnie rozwarty: w spoczynku nie przewodzi, a po zadziałaniu elementu wykonawczego (np. przekaźnika) zamyka obwód. Na schematach służy do podania sygnału lub zasilania dopiero po spełnieniu warunku sterowania.
Oznacza to, że zwarcie nie następuje natychmiast po pobudzeniu cewki, tylko dopiero po upływie nastawionej zwłoki. To typowe dla przekaźników czasowych, które realizują opóźnienie załączenia albo wyłączenia w zależności od typu funkcji.
Sprawdź, od jakiego momentu liczony jest czas i co dzieje się po jego upływie. Jeśli styk zmienia stan dopiero po czasie od pobudzenia cewki, to jest opóźnione załączenie. Jeśli zmienia stan z opóźnieniem po zaniku pobudzenia, to jest opóźnione wyłączenie.
NO i NC mają przeciwną logikę pracy. NO zamyka obwód po zadziałaniu, a NC rozłącza obwód po zadziałaniu. W układach sekwencyjnych ma to wpływ na to, czy sygnał pojawi się dopiero po czasie, czy zaniknie po czasie, co bezpośrednio zmienia działanie całego sterowania.
Na schematach funkcję czasową sygnalizuje się przez dodatkowe oznaczenie przy styku (zależne od przyjętej normy/biblioteki symboli), które informuje o zwłoce załączenia lub wyłączenia. W zadaniach egzaminacyjnych trzeba zwrócić uwagę na symbol sugerujący "zwłokę" względem zadziałania cewki.
Stosuje się go, gdy po uruchomieniu układu trzeba odczekać przed podaniem sygnału dalej, np. rozruch sekwencyjny napędów, opóźnione włączenie wentylacji, czas na osiągnięcie ciśnienia w pneumatyce lub stabilizację zasilania przed startem kolejnego modułu.
Nie zawsze. W praktyce "zestyk czynny" bywa rozumiany jako styk, który ma wykonać określoną funkcję w obwodzie sterowania. "Styk pomocniczy" zwykle oznacza styk używany do sygnalizacji, samopodtrzymania lub blokad, a nie do głównego toru mocy. W zadaniu liczy się głównie logika NO/NC i zwłoka czasowa.
Najczęstsze błędy to: wybór zwykłego NO bez zwłoki (pominięcie czasu), pomylenie NO z NC (mylenie "zwierny/rozwierny") oraz pomylenie opóźnionego załączenia z opóźnionym wyłączeniem. Pomaga metoda: najpierw NO/NC z tekstu, potem rodzaj zwłoki.
W treści szukaj sformułowań typu "od uaktywnienia się cewki" albo "po zadziałaniu cewki" — to znaczy, że czas startuje w chwili pobudzenia przekaźnika. Jeśli byłoby "od zaniku pobudzenia", chodziłoby o zwłokę związaną z wyłączeniem, czyli inną funkcję czasową.
Ucz się na schematach: wypisz typowe funkcje (opóźnione załączenie, opóźnione wyłączenie) i łącz je z NO/NC. Trenuj na krótkich zadaniach: najpierw określ logikę styku ze słów "zwierny/rozwierny", potem dopasuj element "czasu" w symbolu. To ogranicza zgadywanie.
info

Około 54% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że dlatego należy wybrać symbol styku NO z oznaczeniem zwłoki czasowej.

Źródła:

  • IEC 60617 database (Graphical symbols for diagrams) – wyszukiwarka symboli styków i funkcji czasowych: https://www.iec.ch/standards/iec-60617 - dostęp: 2026-02-28
  • IEC 60947-5-1 (Low-voltage switchgear and controlgear – Control circuit devices and switching elements): https://webstore.iec.ch/publication/ - dostęp: 2026-02-28

Materiały:

  • Katalogi/biblioteki symboli graficznych elementów automatyki używane w schematach
  • Instrukcje i noty aplikacyjne przekaźników czasowych (TON/TOF) producentów automatyki
  • Materiały dydaktyczne do czytania schematów sterowania (styki, cewki, oznaczenia)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego