KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2022

PYTANIE NR 25.
Który z diagramów czasowych przedstawia działanie instrukcji zegara TOF?
Ilustracja przedstawia cztery diagramy czasowe, które są związane z działaniem instrukcji zegara TOF w kontekście egzaminu
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
TOF to timer opóźnionego wyłączenia: gdy wejście przechodzi z 1 na 0, wyjście pozostaje jeszcze w stanie 1 przez czas nastawy, a dopiero potem przechodzi na 0. Na poprawnym diagramie widać więc podtrzymanie Q po zaniku IN, a nie opóźnione załączenie.

Pełne wyjaśnienie:

Instrukcja zegara TOF (opóźnione wyłączenie, tzw. off-delay) służy do tego, aby nie wyłączać od razu wyjścia po zaniku sygnału sterującego. Kluczowa cecha: opóźnienie dotyczy momentu przejścia wejścia z 1 na 0.

Jak czytać poprawny diagram czasowy dla TOF:

  • Gdy wejście IN jest w stanie 1, wyjście Q jest w stanie 1 (zależnie od implementacji może być to stan natychmiastowy).
  • Gdy wejście IN spada do 0, wyjście Q nie spada od razu, tylko pozostaje w stanie 1 jeszcze przez zadany czas (czas nastawy).
  • Po upływie tego czasu wyjście Q przechodzi na 0, o ile wejście w tym czasie nie wróciło do 1.

Dlatego poprawny diagram to taki, na którym widać "ogon czasowy" na wyjściu: fragment, w którym IN=0, a Q=1 jeszcze przez pewien czas. To odróżnia TOF od timera opóźnionego załączenia, gdzie opóźnienie pojawia się przy narastaniu sygnału (0→1) i Q włącza się dopiero po czasie.

Pozostałe diagramy bywają błędnie wybierane z typowych powodów:

  • Diagram odpowiadający opóźnionemu załączeniu: wyjście włącza się po czasie od pojawienia się IN=1, co nie jest zasadą TOF.
  • Diagram impulsowy: wyjście generuje impuls o stałej długości niezależnie od czasu trwania IN, co opisuje inny typ funkcji czasowej.
  • Diagram "bez opóźnienia": Q kopiuje IN natychmiast, co nie pokazuje działania elementu czasowego.

W praktyce TOF spotkasz np. przy podtrzymaniu wentylatora/odciągu po wyłączeniu maszyny, opóźnionym wygaszaniu oświetlenia czy pracy pompy po zaniku sygnału. Na egzaminie zawsze sprawdzaj, przy którym zboczu (narastającym czy opadającym) występuje opóźnienie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
TOF to funkcja czasowa opóźnionego wyłączenia (off-delay). Gdy sygnał wejściowy przechodzi z 1 na 0, wyjście nie wyłącza się od razu, tylko pozostaje w stanie 1 przez nastawiony czas. Po jego upływie przechodzi na 0, jeśli wejście nie wróciło do 1.
Szukaj sytuacji, w której IN spada do 0, a Q nadal jest 1 przez pewien odcinek czasu. Ten "ogon" na wyjściu po zaniku wejścia jest kluczową cechą TOF. Jeśli opóźnienie jest przy narastaniu sygnału, to nie jest TOF.
Ponieważ opóźnia moment przejścia wyjścia do stanu 0. Zmiana na wyjściu następuje dopiero po odmierzeniu czasu od chwili, gdy warunek sterujący (IN) przestał być spełniony. Dzięki temu układ nie reaguje natychmiast na krótkie zaniki sygnału.
TON to opóźnione załączenie: po pojawieniu się IN=1 wyjście Q włącza się dopiero po czasie. TOF to opóźnione wyłączenie: po zaniku IN (1→0) wyjście Q wyłącza się dopiero po czasie. Najlepiej porównywać, przy którym zboczu sygnału występuje opóźnienie.
TOF stosuje się, gdy chcesz podtrzymać element wykonawczy jeszcze chwilę po zaniku sygnału sterującego, np. wentylator chłodzący, odciąg pyłu, pompę obiegową czy oświetlenie schodowe. To typowy blok w programach PLC dla systemów mechatronicznych.
W typowym zachowaniu TOF, jeśli IN wróci do 1 zanim upłynie czas opóźnienia wyłączenia, wyjście Q pozostaje w stanie 1 i "wyłączenie po czasie" nie dochodzi do skutku. Dokładne detale mogą zależeć od platformy, ale zasada podtrzymania jest stała.
Najczęściej diagram pokazuje co najmniej wejście IN oraz wyjście Q. Czasem dodaje się też przebieg odmierzania czasu (np. ET). Na egzaminie kluczowe jest porównanie IN i Q: TOF musi pokazać opóźnione opadanie Q względem IN.
Najczęstsze pomyłki to wybór wykresu dla TON (opóźnienie przy włączeniu), uznanie wykresu impulsowego za TOF oraz nieuwzględnienie, że opóźnienie dotyczy zbocza opadającego IN. Pomaga zasada: TOF "trzyma" wyjście po wyłączeniu wejścia.
Tak, TOF jest jednym ze standardowych bloków funkcyjnych timerów opisywanych w rodzinie rozwiązań zgodnych z IEC 61131-3. W praktyce różne środowiska PLC mogą inaczej prezentować szczegóły w narzędziach (np. nazwy pinów), ale sens działania pozostaje ten sam.
Ćwicz rozpoznawanie trzech podstawowych przebiegów: opóźnione załączenie, opóźnione wyłączenie i impuls. Zawsze pytaj siebie: kiedy Q zmienia stan względem IN? Dobrą metodą jest rysowanie własnych dwóch linii (IN i Q) dla kilku przykładów zmian sygnału.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 38% zdających egzamin. bardzo trudne

Według specjalistów z branży: "TOF to timer opóźnionego wyłączenia: gdy wejście przechodzi z 1 na 0, wyjście pozostaje jeszcze w stanie 1 przez czas nastawy, a dopiero potem przechodzi na 0."

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers — Part 3: Programming languages (opis bloków funkcyjnych timerów, w tym TOF)
  • Siemens Industry Online Support: "SIMATIC S7-1200/S7-1500, Timers (IEC)" (dokumentacja funkcji czasowych, opis zachowania TOF), https://support.industry.siemens.com/ (sekcja dokumentacji timerów IEC) - dostęp 2026-03-02
  • CODESYS Online Help: "Standard Timer Function Blocks" (TOF – off-delay timer, opis sygnałów i przebiegów), https://help.codesys.com/ - dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Dokumentacja środowiska PLC używanego w pracowni (sekcja dotycząca timerów IEC)
  • Materiały dydaktyczne z podstaw IEC 61131-3 (bloki funkcyjne i ich przebiegi czasowe)
  • Zestawy ćwiczeń z interpretacji diagramów czasowych IN/Q dla timerów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego