KWALIFIKACJA ELE5 - STYCZEŃ 2018 (test 2)

PYTANIE NR 36.
Który z wymienionych wyłączników nadprądowych należy zastosować w obwodzie zasilającym wyłącznie rezystancyjny grzejnik elektryczny o trzech grzałkach po 3 kW połączonych w trójkąt, zasilanym z sieci 3/N/PE ~ 400/230 V 50 Hz?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dla obciążenia rezystancyjnego cosφ≈1. Moc całkowita grzejnika: 3×3 kW = 9 kW. Prąd liniowy w sieci 3~ 400 V: I = P/(√3·U) ≈ 9000/(1,732·400) ≈ 13 A. Dobiera się więc wyłącznik 16 A o charakterystyce B i 3-biegunowy (bez N).

Pełne wyjaśnienie:

Odbiornikiem jest rezystancyjny grzejnik elektryczny, czyli taki, który nie ma istotnych prądów rozruchowych i ma współczynnik mocy zbliżony do 1 (w przybliżeniu cosφ ≈ 1). Podano, że są trzy grzałki po 3 kW połączone w trójkąt i zasilane z sieci 3/N/PE ~ 400/230 V.

Krok 1: moc całkowita
Skoro są trzy grzałki po 3 kW, to moc sumaryczna wynosi:
P = 3 × 3 kW = 9 kW.

Krok 2: prąd obciążenia
Dla symetrycznego obciążenia trójfazowego obowiązuje zależność:
P = √3 · U · I · cosφ.
Przyjmując U = 400 V oraz cosφ≈1:
I = P / (√3 · U) = 9000 W / (1,732 · 400 V) ≈ 13 A.

Krok 3: dobór prądu znamionowego i charakterystyki
Obliczony prąd roboczy (~13 A) sugeruje dobór wyłącznika o prądzie znamionowym 16 A, aby nie następowało zadziałanie przy normalnej pracy. Ponieważ odbiornik jest rezystancyjny (brak dużych prądów rozruchowych), właściwa jest charakterystyka B, która jest typowo stosowana dla obciążeń bez udarów prądowych.

Krok 4: liczba biegunów
Grzałki połączone w trójkąt pracują jako obciążenie międzyfazowe, więc do ich zasilania nie jest wymagany przewód neutralny N. W praktyce dobiera się więc wyłącznik 3-biegunowy do zabezpieczenia trzech przewodów fazowych.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • CLS6-C16/4 – charakterystyka C jest typowo dobierana, gdy spodziewane są większe prądy rozruchowe (np. silniki). Dodatkowo wersja 4-biegunowa rozłącza także tor N, co w tym przypadku nie jest konieczne.
  • CLS6-C16/1N – wykonanie 1N dotyczy obwodów jednofazowych (L+N). Nie odpowiada zasilaniu grzejnika trójfazowego w trójkąt.
  • CLS6-B16/3N – choć ma charakterystykę B i prąd 16 A, zawiera dodatkowy tor neutralny (3N). Dla odbiornika połączonego w trójkąt przewód N nie jest potrzebny, więc jest to dobór nieadekwatny do opisu obwodu.

Wniosek: poprawny jest wyłącznik 16 A, charakterystyka B, 3-biegunowy, czyli wskazany w odpowiedziach wariant CLS6-B16/3.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Użyj wzoru dla obciążenia trójfazowego: P = √3 · U · I · cosφ. Dla grzałek przyjmij zwykle cosφ≈1. Podstaw: I = 9000/(1,732·400) ≈ 13 A. Potem dobierz najbliższy wyższy prąd znamionowy wyłącznika, np. 16 A.
Charakterystyka B szybciej reaguje na prądy nadmiarowe i jest przeznaczona dla obciążeń bez dużych udarów (grzałki, oświetlenie). Charakterystyka C toleruje większe prądy chwilowe, więc stosuje się ją częściej przy silnikach i urządzeniach z prądami rozruchowymi.
To prąd znamionowy wyłącznika, czyli wartość, przy której aparat może pracować ciągle bez zadziałania (w warunkach odniesienia). Jeśli prąd obciążenia jest wyraźnie mniejszy (np. ok. 13 A), 16 A jest typowym doborem zapewniającym brak niepotrzebnych wyłączeń.
3-biegunowy rozłącza trzy fazy (L1, L2, L3). 3N rozłącza trzy fazy i dodatkowy tor N (neutralny). 4-biegunowy zwykle oznacza pełne rozłączanie także N. Dobór zależy od tego, czy odbiornik i obwód wymagają prowadzenia i rozłączania przewodu neutralnego.
Nie zawsze. Obecność N w systemie zasilania nie oznacza, że każdy odbiornik go używa. Dla obciążenia międzyfazowego (np. grzałki w trójkąt) przewód N nie jest potrzebny, więc zwykle wystarcza wyłącznik 3-biegunowy. Rozłączanie N dobiera się, gdy jest on wykorzystywany w obwodzie.
Połączenie w trójkąt oznacza, że elementy są zasilane napięciem międzyfazowym (400 V). Całkowitą moc sumujesz (3×P), a prąd liniowy liczysz ze wzoru trójfazowego. Dobór zabezpieczenia opiera się na prądzie obciążenia i typie odbiornika, a nie na samej nazwie połączenia.
Gdy spodziewasz się większych prądów udarowych, które mogłyby powodować niepotrzebne zadziałania B, np. przy silnikach, transformatorach, niektórych zasilaczach lub sprężarkach. W obciążeniach czysto rezystancyjnych (grzałki) zwykle nie ma takiej potrzeby.
Częsty błąd to liczenie prądu jak dla 230 V (jednofazowo) albo pomijanie czynnika √3, co daje zły wynik. Drugi błąd to dobór charakterystyki C "na zapas" mimo braku prądów rozruchowych. Warto zawsze policzyć I i ocenić, czy odbiornik ma udary prądowe.
Porównaj prąd obliczony z I znamionowym. Dla 9 kW przy 400 V wychodzi ok. 13 A, więc 16 A ma zapas. Dodatkowo w praktyce należy uwzględnić warunki chłodzenia w rozdzielnicy, sposób ułożenia przewodów i ewentualne współczynniki korekcyjne, aby nie doprowadzić do przegrzewania.
Poza wyłącznikiem dobiera się m.in. przekrój przewodów (obciążalność długotrwała), sposób prowadzenia instalacji, ewentualny stycznik do sterowania grzaniem, oraz sprawdza warunek samoczynnego wyłączenia zasilania. W praktyce liczy się też spadek napięcia i warunki środowiskowe.
info

Około 29% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Eksperci podkreślają: "Dla obciążenia rezystancyjnego cosφ≈1."

Źródła:

  • PN-EN 60898-1:2019 (lub nowsza) — Wyłączniki do ochrony przed przetężeniem instalacji domowych i podobnych (MCB), wymagania ogólne i charakterystyki wyzwalania
  • PN-HD 60364-4-43:2016 (lub nowsza) — Instalacje elektryczne niskiego napięcia, ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa, ochrona przed prądem przetężeniowym

Materiały:

  • Tablice i wzory do obliczeń mocy/prądu w obwodach 1~ i 3~
  • Karty katalogowe wyłączników nadprądowych (wyzwalacze, charakterystyki B/C, liczba biegunów)
  • Materiały szkoleniowe z podstaw elektroenergetyki instalacyjnej (zabezpieczenia nadprądowe, dobór aparatury)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego