KWALIFIKACJA ELM5 - TEST WIEDZY NR 8

PYTANIE NR 7.
Mamy trzy kondensatory o pojemnościach C1 = 2μF, C2 = 3μF i C3 = 6μF połączone szeregowo. Oblicz ich pojemność zastępczą.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dla kondensatorów połączonych szeregowo zachodzi zależność: 1/Cz = 1/C1 + 1/C2 + 1/C3. Liczymy: 1/Cz = 1/2 + 1/3 + 1/6 = 3/6 + 2/6 + 1/6 = 6/6 = 1, więc Cz = 1 µF. Pozostałe wartości nie spełniają tego wyniku.

Pełne wyjaśnienie:

W połączeniu szeregowym kondensatorów przez każdy element "przechodzi" ten sam ładunek (w sensie analizy obwodu), a napięcia na kondensatorach sumują się. Z tego wynika kluczowa reguła obliczeniowa: pojemność zastępczą liczy się przez sumę odwrotności.

Stosujemy więc wzór:

1/Cz = 1/C1 + 1/C2 + 1/C3

Podstawiamy dane (w tych samych jednostkach, tutaj µF):

1/Cz = 1/2 + 1/3 + 1/6

Sprowadzamy do wspólnego mianownika 6:

  • 1/2 = 3/6
  • 1/3 = 2/6
  • 1/6 = 1/6

Sumujemy:

1/Cz = 3/6 + 2/6 + 1/6 = 6/6 = 1

Zatem:

Cz = 1 µF

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • 11 µF odpowiadałoby intuicji "dodaj pojemności", czyli regule dla połączenia równoległego. W szeregu wynik musi być mniejszy od najmniejszej pojemności składowej (tu najmniejsza to 2 µF), więc 11 µF jest niemożliwe.
  • 0,5 µF jest zbyt małe dla tych wartości. Taki wynik mógłby powstać przy błędzie rachunkowym (np. pomyleniu 1/6 z 1/3 albo błędnym sprowadzeniu do wspólnego mianownika).
  • 2 µF jest równe najmniejszemu kondensatorowi, ale w szeregu pojemność zastępcza jest zawsze mniejsza niż najmniejsza z pojemności, więc 2 µF nie może być wynikiem.

Wskazówka egzaminacyjna: zapamiętaj kontrast z rezystorami. Rezystory w szeregu się sumują, a kondensatory w szeregu sumują się "odwrotnie" (odwrotności). To często eliminuje większość błędów już na starcie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Dla połączenia szeregowego stosuje się sumę odwrotności: 1/Cz = 1/C1 + 1/C2 + .... Po obliczeniu prawej strony odwracasz wynik, aby dostać Cz. Pamiętaj, że wynik w szeregu jest zawsze mniejszy od najmniejszej pojemności składowej.
W szeregu napięcia na kondensatorach się sumują, a dla tego samego ładunku każdy kondensator "dokłada" spadek napięcia. To zachowanie prowadzi do relacji na odwrotności pojemności. Matematycznie suma dodatnich odwrotności daje większą wartość, więc po odwróceniu otrzymujesz mniejszą pojemność.
Najczęściej myli się reguły: dla połączenia równoległego kondensatory się sumuje (Cz = C1 + C2), a dla szeregowego sumuje się odwrotności. Drugi częsty błąd to rachunki na ułamkach (wspólny mianownik), co daje zły wynik mimo poprawnego wzoru.
Zastosuj test sensowności: w szeregu Cz musi być mniejsze niż najmniejsza pojemność z listy. Jeśli wyszło Ci więcej niż minimum (np. większe niż 2 µF przy 2 µF, 3 µF, 6 µF), to na pewno użyto złej reguły lub popełniono błąd.
Nie musisz, jeśli wszystkie pojemności są podane w tej samej jednostce (np. µF). Wtedy liczysz na µF i wynik także wychodzi w µF. Zamiana na farady jest potrzebna głównie wtedy, gdy w zadaniu mieszają się jednostki (np. nF i µF) albo gdy wymagane jest podanie wyniku w SI.
Równolegle: pojemności się dodają, a napięcie na każdym kondensatorze jest takie samo. Szeregowo: dodają się napięcia, a liczy się sumę odwrotności pojemności, przez co Cz maleje. W praktyce szeregowo stosuje się też dla zwiększenia dopuszczalnego napięcia układu.
Gdy potrzebujesz pracy przy wyższym napięciu niż dopuszcza pojedynczy kondensator lub gdy chcesz uzyskać mniejszą pojemność niż dostępne elementy. W montażu/serwisie ważne jest też sprawdzenie wyrównania napięć (często stosuje się dodatkowe rezystory), aby nie przeciążyć jednego kondensatora.
W prądzie przemiennym pojemność wiąże się z reaktancją pojemnościową (oporem dla AC zależnym od częstotliwości). Im większa pojemność lub wyższa częstotliwość, tym mniejsza reaktancja. To jest ważne w filtrach, sprzęganiu sygnałów i tłumieniu zakłóceń.
Dla prostych liczb czasem tak: szukasz takiego mianownika, który pasuje do wszystkich ułamków (np. 6 dla 2, 3 i 6). Jednak na egzaminie bezpieczniej jest zawsze sprowadzić ułamki do wspólnego mianownika, bo minimalizuje to błędy i ułatwia kontrolę rachunków.
Możesz użyć miernika pojemności lub funkcji LCR (jeśli dostępna). Ważne: odłącz zasilanie i rozładuj kondensatory przed pomiarem. W układzie mogą być elementy równoległe (np. rezystory upływu), które zafałszują odczyt, więc najlepiej mierzyć poza układem lub w trybie serwisowym.
info

Około 60% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że dla kondensatorów połączonych szeregowo zachodzi zależność: 1/Cz = 1/C1 + 1/C2 + 1/C3.

Źródła:

  • Wikipedia (EN), "Capacitor — Series and parallel capacitors", https://en.wikipedia.org/wiki/Capacitor#Series_and_parallel_capacitors - accessed 2026-03-01
  • All About Circuits, "Capacitors in Series and Parallel", https://www.allaboutcircuits.com/textbook/direct-current/chpt-13/capacitors-in-series-and-parallel/ - accessed 2026-03-01
  • Khan Academy (EN), "Capacitors in series", https://www.khanacademy.org/science/electrical-engineering/ee-circuit-analysis-topic/ee-capacitors/a/capacitors-in-series - accessed 2026-03-01

Materiały:

  • Podręcznik do podstaw elektrotechniki/elektroniki (dział: kondensatory i połączenia elementów biernych)
  • Kursy online z analizy obwodów (temat: capacitors in series/parallel)
  • Zestawy zadań maturalno-technicznych z obwodów RC i obliczeń pojemności zastępczej

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego