KWALIFIKACJA ELM5 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 26.
Metoda pomiarowa, w której wartość wielkości mierzonej otrzymuje się na podstawie pomiarów innych wielkości z nią związanych zależnością funkcyjną teoretyczną lub doświadczalną, to metoda
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Metoda pośrednia polega na wyznaczeniu wartości wielkości mierzonej nie wprost z przyrządu, lecz z pomiaru innych wielkości z nią powiązanych, a następnie użycia zależności funkcyjnej (teoretycznej lub doświadczalnej). To odróżnia ją od metody bezpośredniej, gdzie wynik odczytuje się bez przeliczeń.

Pełne wyjaśnienie:

W metrologii wyróżnia się m.in. metodę bezpośrednią i metodę pośrednią. Opis w pytaniu mówi, że wartość wielkości mierzonej otrzymuje się na podstawie pomiarów innych wielkości oraz znanej zależności funkcyjnej (wynik jest obliczany z modelu teoretycznego lub zależności wyznaczonej doświadczalnie). To jest klasyczna definicja metody pośredniej.

Dlaczego odpowiedź "pośrednia" jest właściwa? Ponieważ w tej metodzie wynik nie jest prostym odczytem z przyrządu dla tej samej wielkości, tylko jest wyznaczany (obliczany) z innych pomiarów, np. z prawa Ohma lub innych równań opisujących zależność między wielkościami. Przykład praktyczny w elektronice: rezystancję można wyznaczyć pośrednio mierząc napięcie i prąd oraz licząc R = U/I; podobnie moc P można uzyskać z P = U·I.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "bezpośrednia" nie pasuje, bo metoda bezpośrednia oznacza uzyskanie wyniku przez bezpośredni odczyt wielkości mierzonej (bez wyznaczania jej z innych wielkości i bez zależności funkcyjnej jako kluczowego kroku).
  • "względna" i "bezwzględna" to określenia spotykane w innych klasyfikacjach (np. dotyczących sposobu odniesienia do wzorca/odniesienia), ale nie opisują sytuacji, w której wynik wielkości mierzonej oblicza się z pomiarów wielkości powiązanych równaniem.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się informacja o pomiarach innych wielkości oraz o zależności funkcyjnej prowadzącej do wyniku, najczęściej chodzi o metodę pośrednią. Gdy wynik jest "z odczytu" tego, co mierzymy – to metoda bezpośrednia.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Metoda pośrednia polega na tym, że nie mierzysz danej wielkości wprost, tylko mierzysz inne wielkości z nią związane, a potem obliczasz wynik z zależności funkcyjnej (np. wzoru fizycznego lub zależności doświadczalnej). W elektronice to często U, I, R, P.
Jeśli wynik jest odczytywany bezpośrednio dla tej samej wielkości (np. napięcie z woltomierza) – to metoda bezpośrednia. Jeśli wynik powstaje po przeliczeniu z innych pomiarów i użyciu wzoru/zależności funkcyjnej – to metoda pośrednia.
Ponieważ mierzona wielkość jest wyznaczana z innych wielkości, które da się zmierzyć łatwiej, dokładniej lub bezpieczniej. Zależność funkcyjna jest "mostem" między danymi wejściowymi a wynikiem, np. R = U/I lub P = U·I.
Wyznaczanie rezystancji elementu przez pomiar napięcia na nim i prądu przez niego płynącego, a następnie obliczenie R = U/I. Mierzysz dwie inne wielkości, a szukaną otrzymujesz z zależności matematycznej.
Nie zawsze. Metoda pośrednia może być bardzo dokładna, jeśli wielkości wejściowe mierzysz precyzyjnie i model (zależność) jest poprawny. Trzeba jednak pamiętać o propagacji niepewności: błędy z kilku pomiarów "przechodzą" na wynik.
Typowe błędy to: użycie złego wzoru (modelu), pomylenie jednostek, nieuwzględnienie warunków pomiaru (np. obciążenia układu przez miernik) oraz błędne podstawienie wartości. Często też ignoruje się wpływ niepewności pomiarów wejściowych.
To zależność wyznaczona z eksperymentu, a nie tylko z teorii. Przykładem może być krzywa kalibracyjna czujnika: mierzysz sygnał wyjściowy czujnika dla znanych wartości wejściowych, a potem używasz tej relacji do wyznaczania nieznanych wartości.
Metodę bezpośrednią wybiera się, gdy daną wielkość da się bezpiecznie i wystarczająco dokładnie zmierzyć przyrządem bez obliczeń (np. napięcie miernikiem). Jest zwykle szybsza i prostsza, ale nie zawsze możliwa w danym układzie.
Bo brzmią jak "rodzaje pomiaru", ale dotyczą innych podziałów (np. odniesienia do wzorca lub sposobu interpretacji wyniku), a nie tego, czy wynik jest odczytany wprost czy obliczony z innych wielkości. W pytaniu kluczowe są inne pomiary i wzór.
Przećwicz rozpoznawanie opisów: "odczyt z przyrządu" vs "obliczenie z U, I, R". Rób krótkie zadania z praw Ohma i mocy oraz analizuj, co jest mierzone bezpośrednio, a co wyznaczane pośrednio. Pomaga też nauka słów-kluczy z definicji.
info

Około 61% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Eksperci podkreślają: "To odróżnia ją od metody bezpośredniej, gdzie wynik odczytuje się bez przeliczeń."

Źródła:

  • JCGM 200:2012, International vocabulary of metrology (VIM), 3rd edition, definicje dotyczące pomiaru i wielkości (BIPM) – https://www.bipm.org/en/publications/guides/vim (dostęp: 2026-03-01)
  • JCGM 100:2008, Evaluation of measurement data — Guide to the expression of uncertainty in measurement (GUM), opis modelu pomiaru i zależności funkcyjnych – https://www.bipm.org/en/publications/guides/gum (dostęp: 2026-03-01)
  • Encyklopedia PWN (hasła: "metrologia", "pomiar", "metoda pomiaru") – https://encyklopedia.pwn.pl/ (wyszukiwanie haseł; dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręcznik metrologii elektrycznej/elektronicznej (rozdział o metodach pomiaru)
  • VIM (Międzynarodowy Słownik Metrologii) – hasła dot. pomiaru i wielkości
  • Zadania egzaminacyjne z pomiarów elektrycznych: metoda bezpośrednia i pośrednia

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego