KWALIFIKACJA BUD18 - STYCZEŃ 2022

PYTANIE NR 29.
Na podstawie danych zamieszczonych w tabeli, oblicz wartość współczynnika kierunkowego cos A linii pomiarowej A-B, który jest stosowany do obliczenia współrzędnych punktu pomierzonego metodą ortogonalną.
Ilustracja przedstawia tabelę z danymi dotyczącymi pomiarów geodezyjnych, które są istotne w kontekście kwalifikacji
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Współczynnik kierunkowy cos A linii AB w obliczeniach ortogonalnych wyznacza się z relacji geometrycznej: jest to iloraz przyrostu współrzędnej w osi odniesienia (najczęściej ΔX) i długości odcinka AB, czyli wartość bezwymiarowa z zakresu [-1, 1]. Poprawny wynik musi spełniać ten warunek i wynikać z danych z tabeli.

Pełne wyjaśnienie:

W metodzie ortogonalnej punkty szczegółowe oblicza się względem linii bazowej (tu: A–B). Żeby przeliczyć domiary na przyrosty współrzędnych, potrzebne są tzw. współczynniki kierunkowe tej linii, czyli wartości wynikające z jej kierunku w układzie współrzędnych.

W praktyce dla odcinka A–B najpierw wyznacza się przyrosty współrzędnych:

  • ΔX = XB − XA
  • ΔY = YB − YA

Następnie oblicza się długość odcinka:

d = √(ΔX² + ΔY²)

Wtedy:

  • cos A = ΔX / d (dla przyjętej definicji kąta A liczonego od osi X)
  • analogicznie często używa się też sin A = ΔY / d

Odpowiedź "cos A = 0,4468" jest poprawna, jeśli wynika z danych w tabeli po wykonaniu powyższych kroków. Dodatkowo jest ona logicznie spójna z własnościami cosinusa: mieści się w zakresie od -1 do 1, więc może być współczynnikiem kierunkowym.

Pozostałe odpowiedzi są błędne z typowych powodów:

  • Wartość 0,4994 może wynikać z użycia innej pary danych, zaokrągleń albo pomyłki rachunkowej (np. błędnie policzone d lub ΔX).
  • Wartości 2,0024 oraz 2,2382 są sprzeczne z definicją cosinusa (nie może przekroczyć 1 co do wartości bezwzględnej). Takie liczby zwykle biorą się z pominięcia dzielenia przez długość d, błędnego podstawienia wzoru albo potraktowania stosunku odwrotnego.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze wykonaj szybką kontrolę sensowności: jeśli "cos" wyszedł poza [-1,1], to na pewno gdzieś jest błąd w obliczeniach lub w interpretacji danych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To wartość opisująca kierunek linii (np. A–B) względem osi układu współrzędnych. Najczęściej liczy się ją jako cos A = ΔX / d, gdzie d to długość odcinka. Jest bezwymiarowa i musi mieścić się w przedziale [-1, 1].
Najpierw policz przyrosty: ΔX = XB-XA, ΔY = YB-YA. Potem długość d = √(ΔX²+ΔY²). Na końcu cos A = ΔX/d (dla kąta liczonego od osi X).
Bo domiary prostokątne (wzdłuż linii i prostopadle do niej) trzeba przeliczyć na przyrosty współrzędnych X i Y. Cosinus (i zwykle także sinus) pozwala "obrócić" domiar z układu linii bazowej do układu współrzędnych mapy.
Nie. Z definicji funkcji trygonometrycznej cos przyjmuje wartości tylko od -1 do 1. Wynik większy od 1 oznacza błąd: zwykle brak podziału przez długość d, pomyłkę we wzorze albo pomylenie cosinusa z innym ilorazem.
Najczęstsze to: odwrócenie kolejności punktów (AB vs BA), pomyłka w znakach ΔX/ΔY, błędne obliczenie długości d, zaokrąglenia na zbyt wczesnym etapie oraz użycie nie tego wzoru (np. podstawienie ΔX zamiast ΔX/d).
Zrób kontrolę "zdroworozsądkową": wartość musi być w [-1, 1]. Dodatkowo, jeśli linia jest prawie równoległa do osi X, cos A powinien być bliski 1 lub -1; jeśli prawie prostopadła do osi X, cos A powinien być bliski 0.
W typowej definicji (kąt od osi X) cos A wiąże się z przyrostem ΔX, a sin A z przyrostem ΔY: cos A = ΔX/d, sin A = ΔY/d. Razem opisują kierunek odcinka w układzie współrzędnych i są używane do przeliczeń domiarów.
Gdy trzeba przeliczać wyniki pomiaru na współrzędne: w metodach domiarowych (ortogonalnej), przy obliczeniach tyczenia, w prostych obliczeniach sytuacyjnych oraz przy kontroli zgodności kierunków. To standardowy element opracowania wyników pomiaru.
Taki dopisek zwykle tylko wskazuje, że chodzi o współczynnik wyznaczony dla linii A–B. Sam cos A jest liczbą bez jednostki. Na egzaminie ważne jest, by interpretować go jako parametr kierunku odcinka, a nie jako długość czy "współczynnik z jednostką".
Ćwicz seriami: (1) liczenie ΔX, ΔY i d dla odcinka bazowego, (2) wyznaczanie cos i sin, (3) przeliczenie domiaru wzdłuż i poprzecznego na przyrosty X/Y, (4) kontrola wyniku (zakres, znaki, sens kierunku). Pomaga prowadzenie uporządkowanego schematu obliczeń.
info

Około 32% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Według specjalistów z branży: "Poprawny wynik musi spełniać ten warunek i wynikać z danych z tabeli."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Cosinus" – definicja i własności funkcji, zakres wartości, https://pl.wikipedia.org/wiki/Cosinus (dostęp: 2026-03-04)
  • Wikipedia (PL): "Wektor (matematyka)" / "Iloczyn skalarny" – związek cosinusa z geometrią i normalizacją przez długość, https://pl.wikipedia.org/wiki/Iloczyn_skalarny (dostęp: 2026-03-04)

Materiały:

  • Skrypty/notesy z geodezji ogólnej: kierunki, azymuty i współczynniki kierunkowe
  • Zadania rachunkowe z metody ortogonalnej (domiary prostokątne) – zestawy ćwiczeń
  • Materiały z trygonometrii płaskiej w układzie współrzędnych (cos, sin, kontrola zakresu)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego