W zadaniach tego typu punktem wyjścia jest dziennik niwelacji (dla reperów i punktów pośrednich). Z dziennika odczytuje się wartości "wstecz" (BS) i "w przód" (FS) dla kolejnych stanowisk instrumentu. Celem jest przeniesienie wysokości z reperu o znanej rzędnej na punkt Z1.
Najczęściej stosuje się jeden z dwóch równoważnych sposobów obliczeń:
- Metoda wysokości instrumentu (HI): dla stanowiska oblicza się HI = H(reper/punkt znany) + odczyt wstecz, a następnie wysokość punktu wyznacza się jako H(punkt) = HI − odczyt w przód.
- Metoda różnic wysokości: dla każdego przejścia liczy się ΔH = odczyt wstecz − odczyt w przód, a potem sumuje się ΔH, aby uzyskać przeniesienie wysokości na punkt docelowy.
W obu metodach kluczowe są: poprawny znak różnicy (wstecz minus w przód), konsekwentne przechodzenie po kolejnych wierszach/stanowiskach oraz kontrola rachunkowa (np. porównanie sum odczytów lub kontrola zamknięcia, jeśli występuje punkt kontrolny). Dopiero po uzyskaniu wysokości punktu Z1 należy wykonać zaokrąglenie do 0,001 m, bo w niwelacji technicznej wyniki zapisuje się zwykle z dokładnością do milimetra.
Odpowiedź "238,675 m" jest zgodna z poprawnym przeniesieniem wysokości wynikającym z dziennika oraz z zaokrągleniem do 1 mm. Wariant "238,674 m" odpowiada typowej pomyłce na etapie zaokrąglania (różnica o 1 mm) albo drobnemu błędowi przepisania odczytu. Odpowiedzi "241,105 m" i "241,106 m" są oddalone o kilka metrów, co zwykle wskazuje na błąd metodyczny (np. użycie niewłaściwego reperu, pomylenie kolumn, błąd znaku lub przeniesienie wysokości z innego ciągu).
Wskazówka egzaminacyjna: po wyliczeniu H(Z1) zawsze sprawdź, czy wynik jest realistyczny względem znanych wysokości w dzienniku (czy nie "ucieka" o metry) oraz czy zaokrąglenie wykonano dopiero na końcu, a nie na każdym kroku.
