KWALIFIKACJA ELM1 - STYCZEŃ 2022

PYTANIE NR 6.
Na podstawie fragmentu instrukcji przekaźnika czasowego wskaż, które położenie przełączników realizuje funkcję załączenia z opóźnieniem.
Ilustracja przedstawia tabelę z czterema kolumnami oznaczonymi jako I, II, III, IV, które reprezentują różne położenia
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Załączenie z opóźnieniem (on-delay) oznacza, że po podaniu napięcia sterującego U wyjście Z,R zmienia stan dopiero po czasie ti.
W tabeli/wykresie dla położenia I Z,R pojawia się z opóźnieniem względem U, więc ta konfiguracja realizuje funkcję załączenia z opóźnieniem.

Pełne wyjaśnienie:

Funkcja "załączenie z opóźnieniem" (on-delay, ti) polega na tym, że po pojawieniu się sygnału sterującego U przekaźnik czasowy nie załącza wyjścia od razu. Najpierw odmierza nastawiony czas ti, a dopiero potem przełącza stan wyjścia (np. styku lub sygnału oznaczonego jako Z,R).

Dlatego na wykresie czasowym poprawny przebieg dla on-delay wygląda tak:

  • U przechodzi w stan wysoki,
  • następuje przerwa czasowa (zwłoka) równa ti,
  • dopiero po tej zwłoce Z,R przechodzi w stan wysoki.

Położenie I przedstawia dokładnie taką zależność: wyjście Z,R jest przesunięte w czasie względem U (pojawia się później). To jest jednoznaczny wyróżnik funkcji "załączenie z opóźnieniem", więc odpowiedź "Położenie I" jest poprawna.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • Położenie II – z opisu wynika, że Z,R pojawia się równocześnie z U i trwa tylko określony czas. To odpowiada funkcji impulsu przy załączeniu (wyjście nie "czeka" na start, tylko startuje natychmiast i gaśnie po czasie).
  • Położenie III – analogicznie przedstawia przebieg impulsowy (wyjście pojawia się bez zwłoki względem U i jest ograniczone czasowo), więc nie jest to on-delay.
  • Położenie IV – wyjście pulsuje cyklicznie (generator), co jest innym trybem pracy niż pojedyncza zwłoka czasowa.

Wskazówka egzaminacyjna: szukaj na wykresie momentu, w którym Z,R zmienia stan względem U. Dla on-delay kluczowe jest "opóźnione pojawienie się" wyjścia po załączeniu wejścia.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To tryb, w którym po podaniu sygnału sterującego U przekaźnik odmierza nastawiony czas t, a dopiero potem załącza wyjście (np. Z,R). Kluczowe jest to, że wyjście nie reaguje natychmiast, tylko pojawia się po zwłoce.
Na wykresie widać, że U zmienia stan na wysoki, a Z,R pozostaje jeszcze chwilę w stanie niskim. Dopiero po czasie zwłoki (t) Z,R przechodzi w stan wysoki. To przesunięcie w czasie jest cechą on-delay.
Bo w położeniu I przebieg Z,R pojawia się z opóźnieniem względem przebiegu U. Oznacza to, że po podaniu zasilania/sterowania układ czeka nastawiony czas i dopiero potem aktywuje wyjście, czyli realizuje funkcję on-delay.
W on-delay wyjście Z,R startuje dopiero po czasie od momentu pojawienia się U. W impulsie przy załączeniu wyjście włącza się od razu razem z U, ale działa tylko przez określony czas i potem gaśnie, nawet jeśli U nadal jest podane.
ti to nastawiony czas (zwłoka lub czas trwania impulsu), który przekaźnik odmierza w danej funkcji. W on-delay jest to czas oczekiwania od pojawienia się U do zadziałania Z,R. W funkcjach impulsowych to zwykle czas trwania impulsu.
Zależy od funkcji konkretnego przekaźnika, ale w typowym on-delay wyjście jest powiązane z obecnością sygnału U: jeśli U zaniknie, wyjście zwykle wraca do stanu spoczynkowego. Inna funkcja (off-delay) dotyczy opóźnienia wyłączenia po zaniku U.
Najczęstsze pomyłki to: (1) uznanie funkcji impulsowej za on-delay, bo "też jest czas", (2) przeoczenie, że Z,R startuje równocześnie z U, (3) czytanie wykresu "od prawej do lewej" lub pomylenie momentów zboczy. Pomaga zaznaczenie osi czasu.
Stosuje się je m.in. do opóźnienia startu napędu po podaniu sygnału START, do sekwencyjnego uruchamiania kilku urządzeń (żeby nie było dużego prądu rozruchowego jednocześnie) oraz w układach filtrujących krótkie zakłócenia, gdzie natychmiastowe zadziałanie byłoby niepożądane.
Generator (tryb cykliczny) powoduje, że wyjście Z,R przełącza się okresowo: włącza i wyłącza w powtarzalnych odstępach czasu. Na wykresie widać serię impulsów, a nie pojedyncze opóźnione załączenie. To odróżnia generator od funkcji on-delay.
Nie próbuj zgadywać po wyglądzie przełączników. Najpierw znajdź w tabeli kolumnę, w której wykres pokazuje: U najpierw, a Z,R dopiero po zwłoce. Dopiero potem przypisz tej kolumnie właściwe "położenie". To minimalizuje ryzyko pomylenia z impulsem.
info

Około 54% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • Wikipedia: "Time switch" (opis funkcji czasowych i działania) https://en.wikipedia.org/wiki/Time_switch - accessed 2026-02-18
  • Wikipedia: "Timer (engineering)" (ogólne omówienie układów czasowych i opóźnień) https://en.wikipedia.org/wiki/Timer_(engineering) - accessed 2026-02-18

Materiały:

  • Instrukcje producentów przekaźników czasowych (sekcja: funkcje czasowe i wykresy przebiegów)
  • Podręczniki z podstaw automatyki/układów przekaźnikowych (rozdział: elementy czasowe)
  • Ćwiczenia laboratoryjne z uruchamiania układów automatyki: analiza sygnałów U i wyjść przekaźników

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego