KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2009

PYTANIE NR 33.
Na podstawie poniższego algorytmu sterowania, przedstawionego w postaci schematu SFC, można stwierdzić, że
Ilustracja przedstawia schemat SFC (Sequential Function Chart), który jest używany w automatyce i mechatronice do
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W SFC rozgałęzienie alternatywne oznacza wybór jednej ścieżki, a rozgałęzienie równoległe uruchomienie kilku ścieżek naraz.
Jeżeli kroki 3 i 4 leżą w gałęziach alternatywnych, po spełnieniu warunku przejścia wykona się tylko jeden z nich, więc są wykonywane rozłącznie.

Pełne wyjaśnienie:

SFC (Sequential Function Chart) opisuje sterowanie sekwencyjne jako kroki (stany aktywne) połączone tranzycjami (przejściami), które są wykonywane po spełnieniu określonych warunków. Kluczowe w takich zadaniach jest rozpoznanie, czy schemat przewiduje wybór jednej gałęzi czy uruchomienie wielu gałęzi jednocześnie.

Stwierdzenie "kroki 3 i 4 są wykonywane rozłącznie" odpowiada sytuacji, w której schemat wprowadza rozgałęzienie alternatywne (czasem nazywane selekcyjnym): aktywacja przechodzi do jednej z gałęzi, a pozostałe gałęzie nie stają się aktywne. Wtedy kroki 3 i 4 nie mogą być aktywne w tym samym czasie – z definicji wykonuje się tylko jeden z nich w danym przebiegu sekwencji.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne w takim układzie:

  • "kroki 3 i 4 są wykonywane równocześnie" opisuje rozgałęzienie równoległe, gdzie po podziale sekwencji aktywowanych jest kilka ścieżek, a następnie często następuje synchronizacja (złączenie równoległe). Jeśli schemat jest alternatywny, równoczesność nie zachodzi.
  • "krok 3 jest realizowany bezpośrednio przed krokiem 4" sugeruje wykonanie szeregowe (3 → tranzycja → 4) w jednej ścieżce. W rozgałęzieniu alternatywnym kroki są w różnych gałęziach, więc nie ma relacji "bezpośrednio przed" między nimi.
  • "krok 4 jest realizowany bezpośrednio przed krokiem 3" to analogiczny błąd, tylko z odwróconą kolejnością.

Wskazówka egzaminacyjna: nie oceniaj relacji na podstawie samej numeracji kroków. Zawsze sprawdzaj, czy w schemacie występuje podział na gałęzie alternatywne (wybór) czy równoległe (współbieżność), oraz jak wygląda złączenie gałęzi.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
SFC to język/sekwencyjna notacja do opisu sterowania krokowego: proces jest podzielony na kroki (stany) i tranzycje (warunki przejścia). Ułatwia modelowanie cyklu maszyny: start, praca, zatrzymanie, alarm, reset.
Równoległość wynika z rozgałęzienia równoległego: po podziale aktywuje się kilka gałęzi jednocześnie, a potem zwykle następuje ich synchronizacja (złączenie). Jeśli schemat pokazuje wybór jednej ścieżki, to nie jest równoległość.
Rozgałęzienie alternatywne (selekcyjne) oznacza, że po spełnieniu warunku przejścia sekwencja przechodzi do jednej z dostępnych gałęzi. Pozostałe gałęzie nie są aktywowane, więc kroki w różnych gałęziach są wykonywane rozłącznie.
Numery kroków są etykietami porządkującymi schemat, ale o kolejności decydują połączenia i warunki tranzycji. W szczególności, w gałęziach alternatywnych numer 4 nie musi następować po 3 (i odwrotnie), bo mogą nigdy nie wystąpić w tym samym przebiegu.
Tranzycja to warunek przejścia między krokami. Uaktywnia się (zostaje "przejścia") wtedy, gdy krok poprzedzający jest aktywny oraz spełniony jest warunek logiczny tranzycji. Dopiero wtedy aktywowany jest kolejny krok lub gałąź.
Tak, ale tylko wtedy, gdy schemat zawiera rozgałęzienie równoległe albo inną konstrukcję dopuszczającą współbieżność. Przy rozgałęzieniu alternatywnym aktywna jest jedna gałąź, więc kroki w różnych gałęziach nie są jednocześnie aktywne.
Najczęstsze są: mylenie rozgałęzienia równoległego z alternatywnym, ocenianie po numerach kroków zamiast po połączeniach, pomijanie warunków tranzycji oraz nieuwzględnianie synchronizacji przy złączeniu gałęzi. Pomaga śledzenie aktywności krok po kroku.
Sprawdź, czy kroki znajdują się w różnych gałęziach alternatywnych (wybór jednej ścieżki). Wtedy w danym przejściu sekwencji aktywuje się tylko jedna gałąź, więc tylko jeden z kroków może być wykonany. To właśnie wykonanie rozłączne.
Stosuje się je, gdy procesy mogą zachodzić jednocześnie, np. równoległe pozycjonowanie dwóch osi, napełnianie i mieszanie, lub dwie niezależne czynności przygotowawcze. Potem często wymaga się synchronizacji, aby przejść dalej dopiero po zakończeniu obu gałęzi.
Najlepiej rysować "ślad aktywności": zaznaczaj, który krok jest aktywny, kiedy spełnia się warunek tranzycji i czy podział jest alternatywny czy równoległy. Pomagają krótkie zadania z cyklem siłownika oraz testy z rozgałęzieniem i synchronizacją.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 28% zdających egzamin. bardzo trudne

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers – Part 3: Programming languages (opis języka SFC i jego semantyki)
  • Wikipedia: "Sequential function chart" (opis rozgałęzień alternatywnych i równoległych) https://en.wikipedia.org/wiki/Sequential_function_chart (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Dokumentacja środowiska PLC używanego w szkole (opis SFC, kroki, tranzycje)
  • Materiały dydaktyczne o językach IEC 61131-3 (w szczególności SFC)
  • Ćwiczenia laboratoryjne: budowa prostych sekwencji z rozgałęzieniem alternatywnym i równoległym

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego