KWALIFIKACJA CHM3 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 21.
Na podstawie zamieszczonych w tabeli opisów metod rozdzielania mieszanin, dobierz odpowiadające im nazwy.
Ilustracja przedstawia tabelę z opisami metod rozdzielania mieszanin, co jest częścią egzaminu zawodowego dla kwalifikacji
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dekantacja to zlewanie cieczy znad osadu po jego opadnięciu, a sedymentacja oznacza samo opadanie cząstek pod wpływem grawitacji. Odparowanie polega na usunięciu rozpuszczalnika przez parowanie (zwykle ogrzewanie), natomiast ekstrakcja to przeniesienie składnika do innej fazy dzięki różnej rozpuszczalności. Dlatego pasuje zestaw: I – dekantacja, II – odparowanie, III – ekstrakcja, IV – sedymentacja.

Pełne wyjaśnienie:

Zadanie polega na dopasowaniu nazw metod do opisów z tabeli, czyli na rozpoznaniu mechanizmu rozdzielania (co jest "siłą napędową" procesu) oraz kolejności etapów.

  • Dekantacja to rozdzielenie mieszaniny niejednorodnej przez zlanie cieczy znad osadu albo znad cięższej warstwy. Klucz: ciecz jest oddzielana bez jej filtrowania, po uprzednim uspokojeniu mieszaniny.
  • Sedymentacja to samoistne opadanie zawieszonych cząstek (lub rozdzielanie warstw) pod wpływem grawitacji. Klucz: w opisie pojawia się "pozostawienie do odstania", "osad opada", "klarowna ciecz u góry", ale bez czynności zlewania jako głównego działania.
  • Odparowanie to usunięcie lotnego składnika (najczęściej rozpuszczalnika) przez przejście w parę. Klucz: pozostaje substancja nielotna, roztwór się zagęszcza albo zostaje sucha pozostałość.
  • Ekstrakcja polega na przeniesieniu składnika do innej fazy (np. ciecz–ciecz lub ciało stałe–ciecz) na skutek różnej rozpuszczalności. Klucz: używa się rozpuszczalnika, "wytrząsa", "wymywa", "przechodzi do warstwy organicznej/wodnej".

Dlatego poprawny zestaw to: I – dekantacja, II – odparowanie, III – ekstrakcja, IV – sedymentacja. Pozostałe propozycje są błędne, bo zawierają metody o innym mechanizmie: krystalizacja wymaga warunków wytrącania kryształów z roztworu, sublimacja dotyczy przejścia stałe→gaz i wymaga substancji sublimujących, a destylacja zakłada rozdzielanie cieczy na podstawie temperatur wrzenia z kondensacją par. Filtracja wymaga bariery porowatej (sączenia), czego nie zastępuje samo odstanie lub zlewanie.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw rozpoznaj, czy w opisie jest grawitacja (sedymentacja/dekantacja), parowanie (odparowanie) czy rozpuszczalnik i przeniesienie składnika (ekstrakcja). Dopiero potem dopasuj nazwę.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Dekantacja to rozdzielanie mieszaniny niejednorodnej przez zlewanie cieczy znad osadu lub znad cięższej warstwy. Stosuje się ją po tym, gdy mieszanina się uspokoi i nastąpi wstępne rozdzielenie grawitacyjne, np. po strącaniu osadu w analizie jakościowej.
Sedymentacja to proces opadania cząstek w zawiesinie podczas "odstawienia" próbki. Dekantacja to czynność polegająca na zlewaniu klarownej cieczy znad powstałego osadu. W praktyce często sedymentacja poprzedza dekantację.
Odparowanie działa, gdy jeden składnik jest lotny (najczęściej rozpuszczalnik), a drugi pozostaje jako pozostałość. Usunięcie rozpuszczalnika zmienia skład mieszaniny i pozwala odzyskać substancję nielotną lub zagęścić roztwór, co jest częste w przygotowaniu próbek.
Ekstrakcję rozpoznasz po tym, że składnik ma być przeniesiony do innej fazy dzięki różnej rozpuszczalności. W opisach często pojawia się dodanie rozpuszczalnika, wytrząsanie, rozdzielacz, "wymywanie", albo informacja, że analit przechodzi do warstwy wodnej lub organicznej.
Destylację stosuje się wtedy, gdy celem jest odzyskanie lotnego składnika (np. rozpuszczalnika) i jego skroplenie, albo rozdział dwóch cieczy na podstawie różnic temperatur wrzenia. Odparowanie zwykle służy do usunięcia rozpuszczalnika bez jego zbierania.
Tak, obie metody mogą dać klarowną ciecz oddzieloną od ciała stałego, ale mechanizm jest inny. Filtracja wymaga przegrody porowatej (sączka, filtra), a dekantacja polega na zlewaniu cieczy znad osadu po uspokojeniu mieszaniny, bez użycia filtra.
Najczęstszy błąd to traktowanie tych pojęć jako synonimów. Uczniowie wybierają "sedymentację", gdy w opisie jest zlewanie, albo "dekantację", gdy w opisie jest samo odstanie. Pomaga zapamiętać: sedymentacja = opadanie, dekantacja = zlewanie.
Najpierw ustal, czy mieszanina jest jednorodna czy niejednorodna i jaki jest stan skupienia składników. Potem szukaj słów-kluczy: grawitacja/odstanie (sedymentacja), zlewanie (dekantacja), parowanie/ogrzewanie (odparowanie), rozpuszczalnik i przeniesienie (ekstrakcja).
Sublimacja dotyczy sytuacji, gdy składnik stały przechodzi bezpośrednio w gaz i da się go odtworzyć przez resublimację. W typowych opisach zawiesin (osad, klarowna ciecz, zlewanie) mechanizmem jest grawitacja, a nie przemiana fazowa stałe→gaz.
Ekstrakcja pozwala wyizolować analit z matrycy, oczyścić próbkę z przeszkadzających składników lub zatężyć analit przed oznaczeniem. Przykładowo przenosi się związek do rozpuszczalnika organicznego, aby następnie wykonać dalsze etapy przygotowania próbki lub pomiar.
info

Statystycznie 54% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Dekantacja to zlewanie cieczy znad osadu po jego opadnięciu, a sedymentacja oznacza samo opadanie cząstek pod wpływem grawitacji."

Źródła:

  • ChemLibreTexts: "Separation Techniques" (ogólne omówienie filtracji, dekantacji, odparowania, destylacji) https://chem.libretexts.org/Bookshelves/Analytical_Chemistry/Supplemental_Modules_(Analytical_Chemistry)/Analytical_Sciences_Digital_Library/Courseware/Chemical_Techniques/Techniques/Separation_Techniques - accessed 2026-03-02
  • Encyclopaedia Britannica: "Decantation" https://www.britannica.com/science/decantation - accessed 2026-03-02
  • Encyclopaedia Britannica: "Extraction" (chemical process) https://www.britannica.com/science/extraction-chemical-process - accessed 2026-03-02

Materiały:

  • Podręcznik chemii analitycznej – rozdział o metodach przygotowania próbki i rozdzielaniu mieszanin
  • Materiały szkolne z działu "metody rozdzielania mieszanin" (schematy: sedymentacja→dekantacja, ekstrakcja ciecz–ciecz)
  • Ćwiczenia laboratoryjne: rozdzielanie zawiesiny, ekstrakcja w rozdzielaczu, odparowanie na łaźni

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego