KWALIFIKACJA BPO1 - CZERWIEC 2011

PYTANIE NR 49.
Na rysunku przedstawiono sprzęgło tulejowe z zastosowaniem
Ilustracja przedstawia sprzęgło tulejowe z zastosowaniem wpustów, co jest związane z kwalifikacją zawodową TECHNIK
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Rozpoznanie na rysunku sprzęgła tulejowego polega na wskazaniu elementu przenoszącego moment między wałem a tuleją. Wpust pracuje w rowkach wału i piasty, blokując obrót względny. Kołek oraz wkręt są łącznikami punktowymi, a sprężyna nie służy do takiego przeniesienia momentu.

Pełne wyjaśnienie:

Sprzęgło tulejowe łączy dwa współosiowe końce wałów, a moment obrotowy musi zostać przeniesiony z wału na tuleję (piastę) w sposób pewny i powtarzalny. Typowym rozwiązaniem konstrukcyjnym w takim układzie jest zastosowanie wpustu, czyli elementu osadzanego w rowku wpustowym wału oraz w odpowiadającym mu rowku w piaście/tulei. Dzięki temu ogranicza się obrót względny elementów i możliwe jest przenoszenie momentu.

Odpowiedź "wpustów." pasuje do sprzęgła tulejowego wtedy, gdy na rysunku widoczny jest charakterystyczny element pryzmatyczny w rowku (lub samo rozwiązanie rowek + element). Jest to typowe połączenie wał–piasta w elementach napędu.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne:

  • "kołków." – kołki stosuje się m.in. do ustalania położenia lub przenoszenia obciążeń w połączeniach, ale jest to inny typ połączenia niż wpustowe; na rysunkach kołek zwykle ma postać walcowego elementu przechodzącego przez otwory, a nie pryzmatu wzdłuż osi wału.
  • "wkrętu." – wkręt/śruba realizuje połączenie gwintowe, zwykle widoczne jako element z łbem i gwintem; nie jest standardowym elementem przenoszącym moment w klasycznym połączeniu wpustowym sprzęgła tulejowego.
  • "sprężyny." – sprężyny służą do magazynowania energii/kompensacji drgań i luzów, a nie do podstawowego, geometrycznego zazębienia wału z tuleją w sprzęgle tulejowym tego typu.

Z punktu widzenia BHP rozpoznanie rodzaju połączenia ma znaczenie praktyczne: zużycie wpustu lub rowków może powodować luzy, drgania i ryzyko awarii osłon oraz elementów wirujących. W ocenie ryzyka warto zwracać uwagę na stan osłon sprzęgieł, procedury bezpiecznego zatrzymania oraz właściwe przeglądy napędu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Wpust to element maszynowy osadzany w rowku wału i rowku piasty/tulei. Jego główną rolą jest przenoszenie momentu obrotowego i zapobieganie obrotowi względnemu tych części. Stosuje się go m.in. w sprzęgłach, kołach pasowych i zębatych.
Najczęściej widać rowek w wale oraz odpowiadający mu rowek w piaście, a między nimi element o kształcie pryzmatycznym. Na przekrojach wpust wygląda jak prostokątny/zaokrąglony element w gnieździe. Kluczowa jest "wzdłużna" logika połączenia, a nie punktowe przewiercenie.
Kołek zwykle pracuje jako element ustalający lub przenoszący siły w połączeniach realizowanych przez otwory (często poprzecznie do osi). Wpust natomiast współpracuje z rowkiem i przenosi moment wzdłużnym zazębieniem. Różnią się geometrią oraz typowym sposobem przedstawienia na rysunku.
Wkręt/śruba może dociskać elementy lub blokować przesunięcie, ale nie jest typowym, podstawowym rozwiązaniem przenoszenia momentu w klasycznym połączeniu wał–piasta w sprzęgle tulejowym. W projektowaniu stosuje się rozwiązania geometryczne (np. wpust), bo są przewidywalne i odporne na poluzowanie.
Najczęstsze zagrożenia to pochwycenie/wciągnięcie odzieży lub dłoni przez elementy obracające się, uderzenie odłamkiem przy awarii oraz hałas i drgania. Dlatego ważne są osłony, bezpieczne odległości, właściwe przeglądy oraz zatrzymanie i odłączenie energii przed pracą przy napędzie.
Niepokojące sygnały to stuki, narastające luzy skrętne, wibracje, nierówna praca napędu oraz ślady frettingu/otarć w okolicy piasty. W praktyce BHP i UR oznacza to potrzebę zatrzymania urządzenia zgodnie z procedurą, zdjęcia osłon dopiero po unieruchomieniu oraz kontroli połączenia wał–piasta.
Najczęściej uczniowie strzelają odpowiedź bez analizy cech rysunku albo mylą elementy o podobnej funkcji (wpust/kołek/śruba). Pomaga szybka checklista: czy widać rowek wzdłużny, czy jest element pryzmatyczny, czy są otwory na kołek oraz czy widać gwint i łeb śruby.
Sprężyna służy przede wszystkim do wywierania siły, kompensacji luzu lub tłumienia drgań, a nie do geometrycznego "zazębienia" wału z tuleją. W sprzęgłach tulejowych przeniesienie momentu realizuje się najczęściej przez rozwiązania kształtowe (np. wpust), bo są stabilne w pracy ciągłej.
Zwykle stosuje się osłony stałe lub ruchome z blokadą, które ograniczają dostęp do części wirujących. Dodatkowo istotne są wyłączniki awaryjne, oznakowanie stref niebezpiecznych oraz procedury bezpiecznego wyłączania przed serwisem. Wybór zależy od ryzyka i konstrukcji maszyny.
Ucz się nazw i funkcji podstawowych połączeń (wpust, kołek, śruba), a potem łącz to z zagrożeniami: gdzie występują części wirujące, gdzie potrzebne są osłony i jakie są skutki luzów. Dobrze działa nauka na rysunkach przekrojów oraz analiza zdjęć z zakładu pracy.
info

Statystycznie 44% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Rozpoznanie na rysunku sprzęgła tulejowego polega na wskazaniu elementu przenoszącego moment między wałem a tuleją."

Materiały:

  • Podręczniki z podstaw konstrukcji maszyn (rozdziały: połączenia wał–piasta, wpusty, sprzęgła)
  • Materiały szkoleniowe BHP dotyczące zagrożeń mechanicznych i osłon części ruchomych
  • Atlasy/kompendia elementów maszyn z rysunkami typowych połączeń

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego