KWALIFIKACJA GIW9 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 27.
Na wykresie przedstawiono trójkąt wybuchowości
Ilustracja przedstawia wykres trójkąta wybuchowości, który jest istotny w kontekście bezpieczeństwa w górnictwie podziemnym.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Trójkąt wybuchowości pokazuje obszary składu mieszaniny (paliwo–tlen–gaz obojętny), w których możliwy jest zapłon/wybuch. Dla tlenku węgla charakterystyczny jest określony zakres stężeń CO i tlenu tworzący na wykresie typowy obszar wybuchowości, odróżnialny od H2, H2S i CH4.

Pełne wyjaśnienie:

"Trójkąt wybuchowości" to sposób przedstawienia, dla jakich udziałów składników mieszaniny (zwykle: gaz palny, tlen/powietrze jako utleniacz oraz składnik obojętny) istnieje możliwość zapłonu i rozwoju wybuchu. Na takim wykresie kluczowe jest rozpoznanie, jak duży obszar stanowi mieszanina wybuchowa oraz w jakich zakresach tlenu i paliwa występuje.

Odpowiedź "tlenku węgla" jest poprawna, ponieważ dla CO charakterystyczne są własne granice palności/wybuchowości i wynikający z nich kształt oraz położenie obszaru wybuchowości na diagramie trójskładnikowym. W praktyce na egzaminach rozróżnia się takie wykresy po tym, że różne gazy mają odmienne wymagania co do zawartości tlenu oraz inny przebieg granic wybuchowości.

Dlaczego pozostałe propozycje są błędne w kontekście rozpoznawania wykresu?

  • "metanu" bywa wybierany automatycznie, bo jest najczęściej kojarzony z górnictwem podziemnym. To jednak skrót myślowy: metan ma własny, typowy przebieg granic wybuchowości i nie każdy "trójkąt wybuchowości" dotyczy CH4.
  • "wodoru" jest gazem palnym, ale jego charakterystyka mieszanin wybuchowych (w tym zakresy, w których mieszanina jest zapalna) jest inna niż dla CO, co zmienia położenie granic na diagramie.
  • "siarkowodoru" to gaz bardzo toksyczny i również palny, jednak jego właściwości mieszanin palnych nie pokrywają się z CO; na wykresach szkoleniowych zwykle daje się odróżnić inną "mapę" obszaru wybuchowości.

Wskazówka egzaminacyjna: nie kieruj się wyłącznie tym, który gaz jest "najpopularniejszy" w górnictwie. Najpierw odczytaj osie/opis trójkąta i porównaj, jak przebiegają granice obszaru wybuchowości względem udziału tlenu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Trójkąt wybuchowości to wykres pokazujący, dla jakich proporcji składników mieszaniny (gaz palny, tlen/powietrze, składnik obojętny) możliwy jest zapłon lub wybuch. Obszar na wykresie wyznacza granice, poza którymi mieszanina jest zbyt "uboga" lub zbyt "bogata", by się zapalić.
Najpierw sprawdź, co opisują wierzchołki trójkąta (np. gaz palny, tlen, azot). Potem odczytuj linie/obszar graniczny: punkty wewnątrz oznaczają mieszaniny wybuchowe, a poza nim mieszaniny niewybuchowe. Kluczowe jest porównanie położenia granic względem udziału tlenu i paliwa.
W podziemiach mogą występować gazy palne i zmienne stężenia tlenu, a warunki wentylacji wpływają na skład atmosfery. Analiza wybuchowości pomaga ocenić ryzyko zapłonu, zaplanować przewietrzanie, dobrać profilaktykę oraz ustalić, kiedy konieczne są działania ograniczające możliwość powstania mieszaniny wybuchowej.
Nie. Metan jest bardzo częsty w zadaniach, ale trójkąt wybuchowości może dotyczyć też innych gazów palnych. Na egzaminie trzeba rozpoznawać wykres po opisie osi i kształcie/położeniu obszaru wybuchowości, a nie wybierać metan "z przyzwyczajenia".
Typowe błędy to: wybór odpowiedzi "na skróty" (np. metan, bo kojarzy się z kopalnią), pomijanie opisów osi i jednostek, mylenie gazów palnych między sobą oraz nieodróżnianie granic mieszaniny ubogiej i bogatej. Pomaga spokojne porównanie przebiegu granic na wykresie.
"Zbyt uboga" oznacza, że jest za mało paliwa (gazu palnego), by płomień mógł się utrzymać. "Zbyt bogata" oznacza, że paliwa jest dużo, ale brakuje utleniacza (tlenu). Trójkąt wybuchowości pokazuje zakres pośredni, w którym zapłon jest możliwy.
Wentylacja zmienia skład atmosfery: rozcieńcza gaz palny i jednocześnie może dostarczać tlen. W zależności od sytuacji można wyprowadzić mieszaninę poza obszar wybuchowości (bezpieczniej), ale nieprawidłowe przewietrzanie może też chwilowo "przeprowadzić" skład przez zakres wybuchowy. Dlatego ważny jest nadzór i pomiary.
Tlenek węgla jest przede wszystkim bardzo niebezpieczny toksycznie, ale może również tworzyć mieszaniny palne/wybuchowe w odpowiednich warunkach składu (udział CO oraz tlenu). W zadaniach z trójkątem wybuchowości chodzi o rozpoznanie tej zależności na wykresie składu mieszaniny.
Odróżnianie zwykle opiera się na położeniu i kształcie obszaru wybuchowości oraz tym, przy jakich udziałach tlenu i paliwa pojawiają się granice zapłonu. Jeśli egzamin podaje wykres, warto porównać jego przebieg z typowymi wykresami omawianymi na zajęciach i w materiałach BHP.
Ucz się rozpoznawania wykresów z przykładów: porównuj kilka gazów na jednym schemacie, zwracaj uwagę na opisy wierzchołków i przebieg granic. Pomaga też kojarzenie zagrożeń kopalnianych z działaniami praktycznymi (pomiary, wentylacja, profilaktyka). Na egzaminie zawsze czytaj osie, zanim wybierzesz odpowiedź.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 40% zdających egzamin. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Trójkąt wybuchowości pokazuje obszary składu mieszaniny (paliwo–tlen–gaz obojętny), w których możliwy jest zapłon/wybuch."

Źródła:

  • NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards – Carbon Monoxide (CO), flammability information: https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0105.html (dostęp: 2026-03-02)
  • NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards – Methane, flammability information: https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0384.html (dostęp: 2026-03-02)
  • NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards – Hydrogen, flammability information: https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0335.html (dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z zakresu zagrożeń gazowych i wentylacji w górnictwie podziemnym
  • Materiały szkoleniowe dotyczące profilaktyki przeciwwybuchowej w kopalniach
  • Opracowania/poradniki BHP omawiające granice wybuchowości i diagramy mieszanin palnych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego