KWALIFIKACJA CHM6 - PAŹDZIERNIK 2016

PYTANIE NR 29.
Na wykresie przedstawiono zależność rozpuszczalności wybranych ciał stałych w wodzie od temperatury.
Ile gramów azotanu(V) potasu należy rozpuścić w 250 g wody, aby w temperaturze 25°C otrzymać roztwór nasycony?
Ilustracja przedstawia wykres rozpuszczalności różnych ciał stałych w wodzie w zależności od temperatury.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Roztwór nasycony w 25°C zawiera maksymalną ilość KNO3, jaką da się rozpuścić w danej masie wody. Z wykresu odczytuje się rozpuszczalność w 25°C (ok. 40 g na 100 g H2O). Dla 250 g wody: 40/100 × 250 = 100 g, więc potrzeba 100 g soli.

Pełne wyjaśnienie:

Roztwór nasycony w temperaturze 25°C oznacza, że w tej temperaturze w 250 g wody znajduje się maksymalna ilość azotanu(V) potasu, jaka może się rozpuścić (przy danych warunkach). Kluczowe są dwa kroki: odczyt danych i przeliczenie.

1) Odczyt z wykresu
Wykres rozpuszczalności ciał stałych w wodzie najczęściej podaje wartość w postaci: "g substancji na 100 g wody" w danej temperaturze. Dla KNO3 w 25°C z wykresu (typowo) otrzymuje się około 40 g/100 g H2O.

2) Przeliczenie na 250 g wody
Skoro 40 g soli odpowiada 100 g wody, to dla 250 g wody (czyli 2,5 razy więcej) masa soli rośnie proporcjonalnie:
m = 40 g × 2,5 = 100 g.
Dlatego poprawną odpowiedzią jest 100 g.

Dlaczego pozostałe wartości nie pasują?

  • 90 g zwykle wynika z błędnego odczytu z wykresu (np. z innej temperatury) albo z zaokrąglenia w dół bez uzasadnienia.
  • 40 g to typowa pomyłka polegająca na zatrzymaniu się na wartości "na 100 g wody" i braku przeliczenia na 250 g.
  • 225 g sugeruje pomieszanie podstawy obliczeń (np. potraktowanie rozpuszczalności jakby odnosiła się do 100 g roztworu lub użycie niewłaściwego współczynnika skali).

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze zapisz jednostkę odczytaną z wykresu (np. g/100 g wody) i dopiero potem wykonaj proporcję do masy wody podanej w treści zadania.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Roztwór nasycony w 25°C to taki, w którym rozpuszczono maksymalną ilość substancji, jaką w tej temperaturze może przyjąć dana ilość rozpuszczalnika. Dodanie kolejnej porcji substancji powoduje, że nie rozpuści się ona w całości i pozostanie osad.
Na osi temperatury znajdź 25°C, poprowadź linię do krzywej dla KNO3, a następnie odczytaj wartość na osi rozpuszczalności. Zwróć uwagę na jednostkę (zwykle g substancji na 100 g wody), bo od niej zależy dalsze przeliczenie.
Wartość z wykresu najczęściej dotyczy 100 g wody. W zadaniu jest 250 g wody, więc ilość substancji w roztworze nasyconym rośnie proporcjonalnie do masy rozpuszczalnika (przy tej samej temperaturze). Bez przeliczenia dostaniesz zaniżony wynik.
Użyj proporcji: jeśli rozpuszczalność wynosi S g na 100 g wody, to dla mwody gramów wody potrzeba: msoli = S/100 × mwody. To podstawowy schemat w zadaniach o roztworach nasyconych.
Nie. W roztworze nasyconym osiągnięto limit rozpuszczalności w danej temperaturze. Jeśli dosypiesz więcej substancji, to jej nadmiar nie przejdzie do roztworu i pozostanie w postaci ciała stałego. To ważny sygnał w praktyce laboratoryjnej i technologicznej.
Dla wielu soli proces rozpuszczania jest endotermiczny, więc podwyższenie temperatury sprzyja rozpuszczaniu i zwiększa ilość substancji, którą woda może przyjąć. Na wykresie widać to jako rosnącą krzywą rozpuszczalności wraz ze wzrostem temperatury.
Najczęstsze błędy to: odczyt wartości dla złej temperatury, pominięcie jednostki (g/100 g wody), brak przeliczenia na podaną masę wody oraz mylenie "na 100 g wody" z "na 100 g roztworu". Warto zawsze zapisać proporcję przed liczeniem.
W tego typu zadaniach rozpuszczalność jest podawana masowo (g substancji na 100 g wody), więc używa się masy wody. Gdyby podano objętość, trzeba by było ewentualnie przeliczyć ją na masę (z gęstości), ale tutaj nie ma takiej potrzeby.
Roztwory nasycone stosuje się m.in. w krystalizacji, przy doborze warunków wytrącania produktu, w operacjach rozdzielania i oczyszczania oraz przy kontroli procesów roztworowych. Znajomość rozpuszczalności pomaga przewidywać, czy przy zmianie temperatury pojawi się osad.
Ćwicz: (1) odczyt wartości z wykresu dla wskazanej temperatury, (2) zapisywanie jednostek, (3) przeliczanie proporcjonalne na inną masę wody, (4) interpretację pojęć: nasycony, przesycony, osad. Pomaga też rozwiązywanie serii krótkich zadań z różnymi solami.
info

Statystycznie 52% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Roztwór nasycony w 25°C zawiera maksymalną ilość KNO3, jaką da się rozpuścić w danej masie wody."

Źródła:

  • Wikipedia: Potassium nitrate – sekcja "Solubility in water" (tabela/wykres rozpuszczalności), https://en.wikipedia.org/wiki/Potassium_nitrate (dostęp: 2026-02-27)
  • PubChem (NIH): Potassium nitrate – karta związku i dane właściwości (w tym rozpuszczalność), https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Potassium-nitrate (dostęp: 2026-02-27)
  • ChemLibreTexts: temat "Solubility"/"Solubility Curves" – interpretacja wykresów rozpuszczalności i jednostek, https://chem.libretexts.org/Bookshelves/General_Chemistry (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręcznik chemii ogólnej: rozdział o roztworach i rozpuszczalności
  • Zadania rachunkowe z roztworów (proporcje, nasycenie, rozcieńczanie)
  • Tablice/wykresy rozpuszczalności soli w wodzie i ćwiczenia z odczytu danych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego