KWALIFIKACJA BPO1 - CZERWIEC 2009

PYTANIE NR 6.
Na zamieszczonym poniżej rysunku przedstawiono sposób montażu
Ilustracja przedstawia schemat montażu łożyska tocznego, co jest związane z kwalifikacją zawodową TECHNIK BEZPIECZEŃSTWA I
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Łożysko toczne rozpoznaje się na rysunku montażowym po obecności elementów tocznych (kulek lub wałeczków) oraz pierścieni: wewnętrznego i zewnętrznego. Koło zębate miałoby uzębienie, łożysko ślizgowe nie pokazuje elementów tocznych, a mechanizm śrubowy zawiera gwint i nakrętkę.

Pełne wyjaśnienie:

"Łożysko toczne" to element węzła łożyskowego, w którym tarcie ślizgowe zastępuje się tarciem tocznym dzięki elementom tocznym (np. kulkom lub wałeczkom). Na typowym rysunku montażowym łożyska tocznego widoczne są:

  • pierścień wewnętrzny osadzony na wale,
  • pierścień zewnętrzny osadzony w oprawie,
  • elementy toczne pomiędzy pierścieniami (często także koszyk).

Dlatego odpowiedź "łożyska tocznego" jest właściwa, jeśli rysunek pokazuje taką budowę lub charakterystyczny przekrój węzła łożyskowego.

Odpowiedź "koła zębatego" byłaby poprawna tylko wtedy, gdy rysunek przedstawiałby uzębienie (zęby na obwodzie) i typowe osadzenie koła na wale (wpust, wielowypust, połączenie zaciskowe). Brak uzębienia oznacza, że nie jest to koło zębate.

Odpowiedź "łożyska ślizgowego" jest błędna, gdyż łożysko ślizgowe nie ma elementów tocznych; zamiast tego występuje panew/tuleja i powierzchnia ślizgowa, często z rowkami smarnymi. Na rysunku nie powinno być kulek/wałeczków ani dwóch pierścieni jak w łożysku tocznym.

Odpowiedź "mechanizmu śrubowego" dotyczy układów z gwintem (śruba–nakrętka), służących do zamiany ruchu obrotowego na posuwisty lub do docisku. Jeśli na rysunku nie ma zarysu gwintu ani pary współpracujących elementów śrubowych, ta opcja nie pasuje.

Wskazówka egzaminacyjna: szukaj na rysunku cech rozstrzygających: "zęby" dla kół zębatych, "gwint" dla mechanizmów śrubowych oraz "kulki/wałeczki + dwa pierścienie" dla łożysk tocznych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Łożysko toczne to element maszynowy, który umożliwia obrót wału przy małych oporach dzięki elementom tocznym. Zwykle składa się z pierścienia wewnętrznego, pierścienia zewnętrznego, elementów tocznych (kulki/wałeczki) oraz koszyka utrzymującego je w odstępach.
Na rysunku łożysko toczne ma charakterystyczne elementy toczne pomiędzy dwoma pierścieniami. Łożysko ślizgowe pokazuje raczej panew/tuleję i powierzchnię ślizgową bez kulek czy wałeczków. Wskazówką są też przekroje: toczne ma "kulki/wałeczki", ślizgowe ma gładkie powierzchnie.
Koło zębate powinno mieć widoczne uzębienie na obwodzie (zęby) oraz często element połączenia z wałem (np. wpust). Łożysko nie ma zębów; zamiast tego ma pierścienie i (w łożysku tocznym) elementy toczne. Brak uzębienia zwykle wyklucza koło zębate.
Węzeł łożyskowy jest częścią układu z elementami wirującymi, więc typowe zagrożenia to pochwycenie przez obracający się wał, punkt zgniotu przy osadzeniach, a także kontakt z gorącymi powierzchniami (przegrzane łożysko). Dochodzą ryzyka podczas smarowania i konserwacji, jeśli nie stosuje się właściwego odłączenia energii.
Warto to robić przy okresowych kontrolach maszyn, po zgłoszeniach nietypowych hałasów, drgań lub wzrostu temperatury, a także po awariach i przestojach. Objawy zużycia łożysk mogą zwiększać ryzyko awarii i wypadku (np. rozerwanie elementu, wyrzut części, nagły zanik osłonności pracy urządzenia).
Tak. Niewłaściwe osadzenie lub dobór pasowań może prowadzić do przegrzewania, luzów, zatarcia i nagłego uszkodzenia elementów wirujących. Skutkiem bywa niekontrolowany ruch części, hałas i drgania, a w konsekwencji większe ryzyko urazu podczas pracy lub serwisu, zwłaszcza gdy osłony są zdjęte.
Najczęstsze symptomy to wzrost hałasu (szum, wycie), drgania, wzrost temperatury obudowy, pogorszenie jakości pracy urządzenia oraz wycieki lub zanieczyszczenie smaru. W praktyce BHP to sygnał do zatrzymania maszyny i oceny ryzyka, zanim dojdzie do awarii wtórnej.
Specjalista BHP ocenia ryzyko i dobiera środki ochronne także dla maszyn. Żeby właściwie wskazać strefy niebezpieczne (np. elementy wirujące, punkty zgniotu), trzeba rozpoznawać podstawowe części: wały, przekładnie, łożyska i osłony. To ułatwia też analizę zdarzeń i przyczyn awarii.
Częsty błąd to mylenie łożyska tocznego ze ślizgowym przez nieuwagę i brak szukania elementów tocznych. Inny błąd to sugerowanie się samym kształtem "okręgu" i wybieranie "koła zębatego" mimo braku zębów. Pomaga zasada: szukaj cechy rozstrzygającej (zęby, gwint, kulki/wałeczki).
Najlepiej ćwiczyć na przekrojach i rysunkach montażowych: łożyska, sprzęgła, przekładnie, połączenia wpustowe. Twórz listę cech rozpoznawczych (np. "kulki/wałeczki" dla łożysk tocznych) i porównuj podobne elementy parami. Dobre są też katalogi producentów z przekrojami.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 68% zdających egzamin. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że łożysko toczne rozpoznaje się na rysunku montażowym po obecności elementów tocznych (kulek lub wałeczków) oraz pierścieni: wewnętrznego i zewnętrznego.

Źródła:

  • SKF, "Bearing mounting and dismounting" (poradnik/sekcja o montażu łożysk), https://www.skf.com/group/products/rolling-bearings/principles-of-rolling-bearing-selection/bearing-mounting-and-dismounting - accessed 2026-03-01
  • NSK, "Bearing handling and installation" (materiał producenta o rozpoznaniu i montażu łożysk), https://www.nsk.com/common/data/handbook/en/ - accessed 2026-03-01
  • NTN Europe, "Bearing mounting" (informacje techniczne producenta), https://www.ntn-snr.com/en/services/mounting-and-dismounting-bearings - accessed 2026-03-01

Materiały:

  • Podręcznik do podstaw budowy maszyn (działy: łożyska, połączenia, rysunek techniczny)
  • Materiały producentów łożysk (katalogi i poradniki montażu)
  • Szkoleniowe opracowania z bezpieczeństwa maszyn (osłony, prace konserwacyjne, LOTO)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego