W zadaniach recepturowych o treści "Oblicz ilość wody potrzebnej do sporządzenia leku" kluczowa jest zasada bilansu masy. Woda (lub inny rozpuszczalnik) jest zwykle składnikiem, który uzupełnia preparat do określonej masy końcowej.
Ogólny schemat postępowania wygląda tak:
- Ustal, jaka jest masa końcowa preparatu (jeśli recepta podaje "do 100,0 g", to jest to cel).
- Zsumuj masy wszystkich składników innych niż woda (substancje stałe, podłoża, dodatki).
- Jeżeli w recepcie występują roztwory lub składniki płynne, pamiętaj, że mogą one wnosić do preparatu pewną ilość wody/rozpuszczalnika. Wtedy w bilansie trzeba rozróżnić: masę całego roztworu oraz masę substancji czynnej i rozpuszczalnika w tym roztworze.
- Oblicz brakującą masę: woda = masa końcowa − suma pozostałych składników (z uwzględnieniem tego, co już wniesiono w postaci wody).
Najczęstsze pułapki w takich zadaniach to: wybór "okrągłej" wartości 100,0 g bez sprawdzenia sumy, pominięcie jednego składnika w sumowaniu oraz mechaniczne założenie 1 g = 1 ml, mimo że zadanie wymaga masy w gramach.
Dlaczego odpowiedzi typu "100,0 g" lub "100,6 g" bywają błędne? Ponieważ w większości recept woda nie jest równa masie całego preparatu, tylko stanowi resztę po odjęciu innych składników. Z kolei wartości znacznie niższe (np. "94,0 g") mogą wynikać z nieuwzględnienia, że część masy zajmują składniki stałe/podłoże. Poprawny wynik musi wynikać z kompletnego bilansu masy zgodnego z danymi recepty.
