KWALIFIKACJA CHM5 - WRZESIEŃ 2015

Q: Co to jest procentowe przekroczenie wartości dopuszczalnej w powietrzu?

To informacja, o ile procent względem limitu (wartości dopuszczalnej) wynik pomiaru jest wyższy. Najczęściej liczy się: (zmierzone − dopuszczalne) / dopuszczalne × 100%. Dzięki temu łatwo porównać skalę przekroczeń dla różnych zanieczyszczeń.

Q: Jak obliczyć przekroczenie SO2 w procentach na egzaminie?

Najpierw odczytaj z danych (tabela/wykres) stężenie SO2 oraz wartość dopuszczalną dla tego samego okresu. Następnie policz różnicę i podziel ją przez wartość dopuszczalną, a wynik pomnóż przez 100%. Na końcu zaokrąglij zgodnie z poleceniem.

Q: Jak obliczyć przekroczenie NOx w procentach krok po kroku?

Weź wartość zmierzoną NOx i odejmij limit (dopuszczalne). Otrzymaną nadwyżkę podziel przez limit i pomnóż przez 100%. Uważaj, aby nie dzielić przez wartość zmierzoną, bo to daje inny wskaźnik. Sprawdź też, czy dotyczy sezonu pozagrzewczego.

Q: Dlaczego w obliczeniach dzieli się przez wartość dopuszczalną, a nie zmierzoną?

Bo pytanie dotyczy przekroczenia limitu, czyli punktu odniesienia. Dzielenie przez wartość dopuszczalną pokazuje, jak duża jest nadwyżka w stosunku do tego, co jest dozwolone. Dzielenie przez wartość zmierzoną opisuje udział nadwyżki w wyniku i zmienia interpretację.

Q: Czy SO2 i NOx zawsze mają największe przekroczenia zimą?

Nie zawsze. SO2 bywa silniej związany ze spalaniem paliw (np. ogrzewanie), ale NOx często pochodzi też z transportu i procesów przemysłowych, więc może być wysoki również poza sezonem grzewczym. Dlatego w zadaniu trzeba opierać się na danych, nie na intuicji.

PYTANIE NR 27.

Oceń procentowo wielkość przekroczenia dopuszczalnej zawartości dwutlenku siarki i tlenków azotu w powietrzu w sezonie pozagrzewczym.

Ilustracja przedstawia tabelę z danymi dotyczącymi pomiarów zanieczyszczeń powietrza, w kontekście egzaminu zawodowego dla

A.	Przekroczenie SO₂ wynosi 20%, a przekroczenie NO_x wynosi 10%.
B.	Przekroczenie SO₂ wynosi 10%, a przekroczenie NO_x wynosi 20%.
C.	Przekroczenie SO₂ wynosi 55%, a przekroczenie NO_x wynosi 40%.
D.	Przekroczenie SO₂ wynosi 45%, a przekroczenie NO_x wynosi 16%.
	Zostaw bez odpowiedzi

Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przekroczenie wyraża się jako różnicę między stężeniem zmierzonym a dopuszczalnym, odniesioną do wartości dopuszczalnej i podaną w %. Dla sezonu pozagrzewczego z danych wynika, że SO₂ jest o 10% powyżej limitu, a NO_x o 20%, więc tylko ta para zachowuje poprawne przypisanie i wielkość przekroczeń.

Pełne wyjaśnienie:

"Procentowe przekroczenie dopuszczalnej zawartości" oznacza, o ile procent wartości dopuszczalnej została ona przekroczona. Standardowy sposób liczenia to:
przekroczenie [%] = (wartość zmierzona − wartość dopuszczalna) / wartość dopuszczalna × 100%
W zadaniach egzaminacyjnych dane (wartości dopuszczalne i zmierzone) są zwykle podane w tabeli lub na wykresie dla sezonu pozagrzewczego. Po podstawieniu odpowiednich liczb do wzoru otrzymuje się dwie wartości procentowe: dla SO₂ i dla NO_x. Poprawna odpowiedź wskazuje, że SO₂ przekracza limit o 10%, a NO_x o 20%.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?
Odpowiedź z wartościami 20% dla SO₂ i 10% dla NO_x typowo wynika z zamiany przypisania (pomylenie kolumn/wierszy lub odczytów dla dwóch związków).
Warianty z bardzo dużymi przekroczeniami (np. 55% i 40% albo 45% i 16%) sugerują inny błąd rachunkowy: użycie niewłaściwej podstawy procentowania (np. liczenie "o ile % spadło/wzrosło" względem wyniku pomiaru) albo odczyt danych z innego okresu niż sezon pozagrzewczy.
Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdź, względem czego liczysz procent (zwykle względem wartości dopuszczalnej) i czy na pewno pracujesz na danych z właściwego sezonu. Na końcu oceń "zdroworozsądkowo", czy NO_x i SO₂ nie zostały przypadkowo zamienione miejscami.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):

Co to jest procentowe przekroczenie wartości dopuszczalnej w powietrzu?

To informacja, o ile procent względem limitu (wartości dopuszczalnej) wynik pomiaru jest wyższy. Najczęściej liczy się: (zmierzone − dopuszczalne) / dopuszczalne × 100%. Dzięki temu łatwo porównać skalę przekroczeń dla różnych zanieczyszczeń.

Jak obliczyć przekroczenie SO2 w procentach na egzaminie?

Najpierw odczytaj z danych (tabela/wykres) stężenie SO₂ oraz wartość dopuszczalną dla tego samego okresu. Następnie policz różnicę i podziel ją przez wartość dopuszczalną, a wynik pomnóż przez 100%. Na końcu zaokrąglij zgodnie z poleceniem.

Jak obliczyć przekroczenie NOx w procentach krok po kroku?

Weź wartość zmierzoną NO_x i odejmij limit (dopuszczalne). Otrzymaną nadwyżkę podziel przez limit i pomnóż przez 100%. Uważaj, aby nie dzielić przez wartość zmierzoną, bo to daje inny wskaźnik. Sprawdź też, czy dotyczy sezonu pozagrzewczego.

Dlaczego w obliczeniach dzieli się przez wartość dopuszczalną, a nie zmierzoną?

Bo pytanie dotyczy przekroczenia limitu, czyli punktu odniesienia. Dzielenie przez wartość dopuszczalną pokazuje, jak duża jest nadwyżka w stosunku do tego, co jest dozwolone. Dzielenie przez wartość zmierzoną opisuje udział nadwyżki w wyniku i zmienia interpretację.

Co oznacza sezon pozagrzewczy w analizie jakości powietrza?

To okres poza sezonem grzewczym, gdy zwykle mniejszy jest wpływ ogrzewania budynków na emisje. W praktyce w danych monitoringowych często rozdziela się wyniki na okres grzewczy i pozagrzewczy, aby odróżnić źródła emisji (np. komunalne vs komunikacyjne).

Czy SO2 i NOx zawsze mają największe przekroczenia zimą?

Nie zawsze. SO₂ bywa silniej związany ze spalaniem paliw (np. ogrzewanie), ale NO_x często pochodzi też z transportu i procesów przemysłowych, więc może być wysoki również poza sezonem grzewczym. Dlatego w zadaniu trzeba opierać się na danych, nie na intuicji.

Jakie są najczęstsze błędy przy obliczaniu przekroczeń w procentach?

Najczęściej myli się podstawę procentowania (dzielenie przez wartość zmierzoną), zamienia się miejscami dane SO₂ i NO_x, albo odczytuje się wartości dla złego sezonu. Zdarza się też użycie różnicy bez przeliczenia na procent, co daje "przekroczenie" w jednostkach stężenia.

Jak sprawdzić, czy wyniki przekroczeń są sensowne bez kalkulatora?

Zrób szybki szacunek: jeśli wynik jest tylko trochę wyższy od limitu, przekroczenie powinno być rzędu kilku–kilkunastu procent. Gdy wynik jest około 1,2 raza większy od limitu, przekroczenie to ok. 20%. Taka kontrola pomaga wychwycić pomyłkę sezonu lub złe dzielenie.

Jakie dane muszą być podane, żeby policzyć przekroczenie SO2 i NOx?

Potrzebujesz dwóch liczb dla każdego zanieczyszczenia: wartości dopuszczalnej (limit) i wartości zmierzonej (np. średnia dla okresu). Dodatkowo musi być jasne, jakiego okresu dotyczą dane (tu: sezon pozagrzewczy). Bez tego nie da się jednoznacznie wyliczyć procentowego przekroczenia.

Jak przygotować się do zadań o przekroczeniach zanieczyszczeń powietrza?

Ćwicz rachunki procentowe na krótkich tabelach i wykresach: odczyt wartości, wybór właściwego okresu, podstawienie do wzoru i interpretacja. Powtórz, czym są SO₂ i NO_x oraz typowe źródła emisji. Na egzaminie zapisuj wzór, żeby uniknąć dzielenia przez złą wartość.

info

Około 32% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Według specjalistów z branży: "Przekroczenie wyraża się jako różnicę między stężeniem zmierzonym a dopuszczalnym, odniesioną do wartości dopuszczalnej i podaną w %."

Źródła:

World Health Organization (WHO), "WHO global air quality guidelines: Particulate matter (PM2.5 and PM10), ozone, nitrogen dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide", 2021, https://www.who.int/publications/i/item/9789240034228 (dostęp: 2026-03-01)
European Environment Agency (EEA), "Air quality in Europe — 2023 report", Publications Office of the EU, 2023, https://www.eea.europa.eu/publications/air-quality-in-europe-2023 (dostęp: 2026-03-01)
Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ), serwis "Jakość powietrza" (informacje o zanieczyszczeniach i interpretacji danych), https://powietrze.gios.gov.pl/ (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

Podręczniki i skrypty z zakresu monitoringu jakości powietrza i obliczeń wskaźników
Materiały dydaktyczne o emisjach i immisjach SO2 oraz NOx
Raporty roczne o jakości powietrza (przykłady interpretacji danych i trendów)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026

LOGOWANIE

KWALIFIKACJA CHM5 - WRZESIEŃ 2015

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):

Zobacz też: