KWALIFIKACJA TLO3 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 37.
Pasowanie wtłaczane oznaczone jest symbolem
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Pasowanie wtłaczane (wciskowe) oznacza połączenie z gwarantowanym nadmiarem, czyli otwór jest "ciaśniejszy" niż wałek.
W zapisie ISO 286 wielka litera dotyczy otworu, mała wałka, a liczby to klasy IT. Kombinacja "R7/h6" odpowiada pasowaniu wciskowemu, wymagającemu siły montażu.

Pełne wyjaśnienie:

W systemie ISO 286 pasowanie zapisuje się jako zestawienie tolerancji otworu (wielka litera) i wałka (mała litera) oraz klas dokładności IT (liczby, np. 6, 7, 8). Rodzaj pasowania wynika z położenia pól tolerancji względem wymiaru nominalnego: może powstać luz, nadmiar albo raz jedno, raz drugie (pasowanie przejściowe).

Pasowanie wtłaczane (wciskowe) to takie, w którym występuje gwarantowany nadmiar: wałek jest skutecznie "większy" od otworu po uwzględnieniu tolerancji, więc do montażu potrzeba siły (np. prasa) albo zabiegów technologicznych (nagrzanie otworu, schłodzenie wałka). W praktyce daje to trwałe osadzenie elementu poprzez tarcie i brak samoczynnego poluzowania.

Odpowiedź "R7/h6" jest poprawna, ponieważ w podanym kontekście wskazano ją jako kombinację dającą pasowanie wciskowe: otwór "R7" ma odchyłkę podstawową sprzyjającą uzyskaniu mniejszej średnicy otworu, a "h6" oznacza wał podstawowy (górna odchyłka równa 0), co prowadzi do powstania nadmiaru.

  • "H7/d8" jest błędne, bo odpowiada pasowaniu luzowemu: takie połączenie ma gwarantowany luz i umożliwia swobodniejszy montaż/demontaż.
  • "K7/h7" jest błędne, bo jest pasowaniem przejściowym: w zależności od rzeczywistych wymiarów może pojawić się mały luz albo mały nadmiar, więc nie jest to typowe pasowanie wtłaczane.
  • "G7/h6" jest błędne, bo w ujęciu z kontekstu klasyfikowane jest jako pasowanie luzowe, a więc bez wymaganego, pewnego nadmiaru.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze najpierw sprawdź, czy pytanie dotyczy luzu czy nadmiaru. "Wtłaczane/wciskowe" = nadmiar i montaż z użyciem siły lub temperatury, a nie połączenie przesuwne.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Pasowanie wtłaczane (wciskowe) to takie połączenie otwór–wałek, w którym występuje nadmiar, więc montaż wymaga siły (np. prasy) lub metod termicznych. Po złożeniu uzyskuje się trwałe osadzenie dzięki tarciu i brak luzu eksploatacyjnego.
Trzeba znać znaczenie liter odchyłek podstawowych w ISO 286. Pasowanie wciskowe daje gwarantowany nadmiar, a luzowe gwarantowany luz. Sama obecność "h6" nie wystarcza — liczy się para: litera otworu (wielka) i litera wałka (mała).
W systemie ISO 286 przyjęto stałą konwencję zapisu: wielka litera opisuje położenie pola tolerancji otworu, a mała litera opisuje wałek. Dzięki temu z jednego zapisu (np. R7/h6) można odczytać, które pole dotyczy otworu, a które wałka.
Litera "h" oznacza tzw. wał podstawowy w ISO 286: górna odchyłka wałka jest równa zero, a pole tolerancji leży "pod" wymiarem nominalnym. W praktyce często używa się wałka "h" jako punktu odniesienia przy doborze rodzaju pasowania.
W typowej interpretacji systemu ISO 286 i w kontekście egzaminacyjnym "R7/h6" jest klasyfikowane jako pasowanie wciskowe (wtłaczane), czyli z nadmiarem. Ostateczny charakter zależy od położenia pól tolerancji, ale para R (otwór) z h (wałek) jest używana do połączeń wymagających wcisku.
W mechanice lotniczej pasowania wtłaczane spotyka się m.in. przy osadzaniu tulei, panewek i elementów łożyskowania w gniazdach, gdzie nie może wystąpić obrót lub przemieszczenie. Celem jest trwałe, pewne połączenie i stabilność wymiarowa w eksploatacji.
Montaż termiczny stosuje się, gdy wcisk jest duży lub elementy są delikatne: nagrzewa się otwór (zwiększa średnicę) albo schładza wałek (zmniejsza średnicę). Ułatwia to złożenie bez nadmiernych sił, a po wyrównaniu temperatur powstaje wymagany nadmiar.
"H7/d8" jest kojarzone z pasowaniem luzowym, czyli takim, w którym występuje pewien luz ułatwiający montaż i ruch względny. Połączenie wtłaczane wymaga przeciwnie: nadmiaru i montażu z użyciem siły lub temperatury, więc ta para nie spełnia celu wcisku.
Pasowanie przejściowe może dać w zależności od wykonania albo niewielki luz, albo niewielki nadmiar — wynik nie jest jednoznaczny. Pasowanie wciskowe ma zapewnić nadmiar (montaż na wcisk) i brak luzu. To ważne przy doborze połączeń trwałych w węzłach konstrukcyjnych.
Ucz się schematu: wielka litera = otwór, mała litera = wałek, liczba = klasa IT. Ćwicz klasyfikację na trzy grupy: luzowe, przejściowe, wciskowe, oraz kojarz je z metodą montażu (ręcznie/prasa/termicznie). Rozwiązuj testy z parami typu H7, K7, R7, h6.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 40% zdających egzamin. trudne

Według specjalistów z branży: "Pasowanie wtłaczane (wciskowe) oznacza połączenie z gwarantowanym nadmiarem, czyli otwór jest "ciaśniejszy" niż wałek.W zapisie ISO 286 wielka litera dotyczy otworu, mała wałka, a liczby to klasy IT."

Źródła:

  • PN-EN ISO 286-1:2011, "Specyfikacje geometrii wyrobów (GPS) — System ISO tolerancji i pasowań — Część 1: Podstawy tolerancji, odchyłki i pasowania"
  • PN-EN ISO 286-2:2011, "Specyfikacje geometrii wyrobów (GPS) — System ISO tolerancji i pasowań — Część 2: Tablice klas tolerancji i odchyłek granicznych otworów i wałków"
  • ISO 286-1:2010, "Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits"

Materiały:

  • PN-EN ISO 286-1 i PN-EN ISO 286-2 (tolerancje i pasowania) – część opisowa i przykłady oznaczeń
  • Podręcznik z metrologii warsztatowej/technicznej: tolerancje, odchyłki, pasowania
  • Materiały szkolne z rysunku technicznego maszynowego: oznaczanie pasowań na rysunku

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego