W pipetowaniu i ogólnie w analizie objętościowej kluczowe jest, który punkt zakrzywionej powierzchni cieczy (menisku) przyjmuje się jako poziom odniesienia. W praktyce decyduje o tym przede wszystkim widoczność dolnej krawędzi menisku, a więc przezroczystość i intensywność barwy roztworu.
Odczyt menisku dolnego stosuje się dla roztworów przezroczystych (zwykle bezbarwnych lub bardzo słabo zabarwionych), ponieważ można wyraźnie zobaczyć najniższy punkt menisku. Tak zachowują się typowo roztwory soli o małej intensywności barwy, np. azotan(V) ołowiu(II) Pb(NO3)2 czy octan ołowiu(II) (CH3COO)2Pb.
Odczyt menisku górnego jest właściwy dla roztworów nieprzezroczystych lub intensywnie zabarwionych, kiedy dolna granica menisku "ginie" w barwie cieczy i nie daje się jej jednoznacznie dostrzec. Wtedy za poziom cieczy przyjmuje się najwyższy punkt menisku. Klasyczne przykłady to roztwory jodu I2 (brunatne/fioletowe) oraz nadmanganianu potasu KMnO4 (fioletowe) — w takich roztworach odczyt dolny byłby obarczony systematycznym błędem.
Dlaczego pozostałe pary nie pasują? Zestawienia zawierające Pb(NO3)2 lub (CH3COO)2Pb obejmują roztwory, dla których w typowych warunkach roboczych dolny menisk jest widoczny, więc standardowo odczytuje się menisk dolny. Roztwór K2CrO4 jest żółty, ale często nadal na tyle przejrzysty, że dolną krawędź menisku da się ocenić, dlatego nie jest tak jednoznacznym przykładem jak I2 i KMnO4.
Wskazówka egzaminacyjna: nie myl "menisk górny/dolny" z "menisk wklęsły/wypukły". Kształt (wklęsły/wypukły) wynika ze zwilżalności, a wybór odczytu (górny/dolny) wynika z widoczności menisku. Zawsze ustawiaj oko na wysokości menisku, aby zminimalizować błąd paralaksy.
