W tego typu zadaniach kluczowe jest poprawne rozumienie pojęcia wydajności procesu. Jeśli proces krystalizacji przebiega z wydajnością 60%, to oznacza, że z ilości (masy) substancji, którą teoretycznie można było odzyskać z odważki, realnie otrzymujemy tylko 60% w postaci czystego produktu.
W treści podano, że uzyskano 3,00 g czystego związku. Jest to uzysk rzeczywisty. Szukamy masy odważki (wsadu), z której po uwzględnieniu strat uzyskano 3,00 g:
1) Zamiana procentów na ułamek: 60% = 0,60.
2) Zależność: uzysk = wydajność · odważka.
3) Podstawienie: 3,00 g = 0,60 · m.
4) Przekształcenie: m = 3,00 g / 0,60 = 5,00 g.
Dlaczego pozostałe propozycje są błędne?
- 7,50 g wynikałoby z użycia niewłaściwego przelicznika (np. potraktowania 60% jako 40% lub pomylenia działania), a także dawałoby zbyt duży wsad względem podanego uzysku.
- 4,80 g może pochodzić z błędu rachunkowego lub z niepoprawnego zaokrąglenia/odczytu procentu; przy 4,80 g i 60% uzysk wyniósłby 2,88 g, a nie 3,00 g.
- 1,80 g odpowiadałoby mnożeniu 3,00 g · 0,60, czyli odwróceniu relacji. To częsty błąd: uczący się pamięta "gdzieś pojawia się 0,60" i wybiera mnożenie zamiast sprawdzić, czy wsad powinien być większy od uzysku.
Wskazówka egzaminacyjna: zrób szybki test sensowności: przy wydajności mniejszej niż 100% masa początkowa (odważka) musi być większa niż masa otrzymanego czystego produktu. Jeśli wychodzi mniejsza, to znaczy, że odwrócono działanie.
