KWALIFIKACJA CHM4 - CZERWIEC 2023

PYTANIE NR 21.
Próbkę żywności poddano ogrzewaniu w suszarce laboratoryjnej, a następnie obliczono X według wzoru.
Wartość liczbowa X określa
Ilustracja przedstawia wzór matematyczny używany do obliczania zawartości suchej masy w próbce żywności.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Ogrzewanie próbki żywności w suszarce laboratoryjnej służy usunięciu wody.
Po wysuszeniu i obliczeniu wielkości X (wg podanego wzoru) otrzymuje się parametr związany z masą próbki po odparowaniu wody, czyli zawartość suchej masy. Pozostałość/straty po prażeniu dotyczą spalania w wyższej temperaturze, a wilgotność względna dotyczy powietrza, nie próbki.

Pełne wyjaśnienie:

W analizie żywności jedną z podstawowych czynności jest oznaczanie zawartości wody oraz wynikającej z tego zawartości suchej masy. W praktyce laboratoryjnej wykonuje się to często metodą suszarkową: próbkę ogrzewa się w suszarce laboratoryjnej, aby odparować wodę, a następnie wykorzystuje masę przed i po suszeniu do obliczeń.

Jeżeli po suszeniu obliczana jest wielkość X "według wzoru", to (przy typowym układzie zadań egzaminacyjnych) chodzi o wartość wyrażającą, jaka część próbki pozostaje po usunięciu wody. Tę wielkość opisuje odpowiedź "zawartość suchej masy" – jest to informacja o udziale składników nieulotnych (w danych warunkach suszenia) w badanej próbce.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują do opisu?

  • "straty po prażeniu" i "pozostałość po prażeniu" odnoszą się do etapu prażenia, czyli ogrzewania w warunkach prowadzących do zwęglenia/spalenia substancji organicznej (typowo w znacznie wyższej temperaturze niż suszenie). To inny cel analityczny niż usuwanie wody.
  • "wilgotność względna próbki" jest sformułowaniem mylącym: wilgotność względna jest standardowo parametrem powietrza (stosunek aktualnej zawartości pary wodnej do maksymalnej możliwej w danej temperaturze), a nie bezpośrednim parametrem próbki stałej. Dla próbki oznacza się raczej wilgotność (zawartość wody) lub suchą masę.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się suszenie w suszarce, najczęściej badany parametr dotyczy relacji masy przed/po suszeniu (wilgotność albo sucha masa). Gdy pojawia się prażenie, zwykle chodzi o popiół i zmiany po spaleniu składników organicznych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Sucha masa to część próbki, która pozostaje po usunięciu wody w ustalonych warunkach suszenia. W praktyce wyraża się ją zwykle w % masy próbki. Jest kluczowa, bo pozwala porównywać skład produktów niezależnie od ich nawodnienia.
Suszarka laboratoryjna ogrzewa próbkę w kontrolowanej temperaturze, dzięki czemu woda odparowuje. Następnie porównuje się masę próbki przed i po suszeniu. Z tej różnicy oblicza się wilgotność lub, równoważnie, zawartość suchej masy.
Pozostałość po prażeniu dotyczy procesu prażenia (spalania/zwęglania) i prowadzi do pozostawienia głównie składników mineralnych (popiołu). Suszenie usuwa przede wszystkim wodę i nie ma na celu spalania substancji organicznych, więc opisuje inną wielkość.
Straty po prażeniu to ubytek masy podczas silnego ogrzewania, zwykle związany ze spaleniem składników organicznych oraz utratą części lotnych. Jest to parametr powiązany z oznaczaniem popiołu i nie wynika bezpośrednio z typowego suszenia w suszarce.
Tak. Te wielkości są ze sobą powiązane: po wyznaczeniu ubytku masy (wody) można policzyć wilgotność, a z niej suchą masę (lub odwrotnie) w zależności od wzoru. Kluczowe jest rozpoznanie, że suszenie dotyczy usuwania wody.
Wilgotność względna jest parametrem powietrza (atmosfery), a nie standardową miarą dla próbki stałej po suszeniu. W analizie próbki żywności oznacza się zwykle zawartość wody (wilgotność) lub zawartość suchej masy, a nie wilgotność względną.
Najczęściej myli się suszenie z prażeniem (i wybiera odpowiedzi o popiele), ignoruje się kontekst "usunięcia wody", albo bezrefleksyjnie wybiera się hasło z "wilgotnością", nawet gdy chodzi o wilgotność względną powietrza. Pomaga zapamiętać cel procesu.
Prażenie stosuje się, gdy celem jest oznaczenie pozostałości mineralnej (popiołu) albo ocena strat masy związanych ze spaleniem składników organicznych. Suszenie wykorzystuje się głównie do oznaczania zawartości wody i suchej masy w próbce.
Wskazówką jest informacja o ogrzewaniu w suszarce i obliczeniach na podstawie masy po usunięciu wody. Jeżeli nie ma mowy o spalaniu czy popiele, zwykle chodzi o wilgotność lub suchą masę. Kluczowe jest słowo "suszenie".
Warto przećwiczyć pojęcia: wilgotność, sucha masa, prażenie, popiół, oraz typowe schematy obliczeń na podstawie masy przed i po obróbce cieplnej. Pomaga też rozwiązywanie zadań, w których trzeba dopasować proces (suszenie/prażenie) do mierzonej wielkości.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 54% zdających egzamin. trudne

Według specjalistów z branży: "Pozostałość/straty po prażeniu dotyczą spalania w wyższej temperaturze, a wilgotność względna dotyczy powietrza, nie próbki."

Materiały:

  • Skrypty i podręczniki z analizy żywności (dział: oznaczanie wilgotności i suchej masy metodą suszarkową)
  • Instrukcje laboratoryjne do ćwiczeń z suszenia do stałej masy i obliczeń procentowych
  • Materiały dydaktyczne o różnicach między suszeniem, prażeniem i oznaczaniem popiołu

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego