Opis "po każdym następnym wstrzyknięciu występuje coraz słabsze podwyższenie ciśnienia" wskazuje na tachyfilaksję, czyli szybko narastające osłabienie efektu leku po podaniu kolejnych dawek w krótkich odstępach czasu. Kluczowy jest tu wzorzec: efekt początkowo jest obecny, ale szybko słabnie mimo kontynuacji podawania tego samego leku.
W praktyce farmakologicznej tachyfilaksję odróżnia się od klasycznej tolerancji tym, że rozwija się ona szczególnie szybko (czasem po kilku dawkach), co zwykle wiąże się z mechanizmami adaptacyjnymi po stronie układu odpowiedzialnego za efekt (np. zmniejszenie dostępności mediatora, desensytyzacja receptorów lub inne mechanizmy zmniejszające odpowiedź).
Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?
- Synergizm oznacza, że dwa czynniki (np. dwa leki) działają łącznie silniej niż każdy z osobna. W treści nie ma informacji o drugim leku ani o łącznym nasileniu działania; przeciwnie – działanie słabnie.
- Antagonizm polega na osłabieniu działania jednego leku przez drugi (lub przez działanie przeciwstawne w układzie). W pytaniu nie ma wskazania na obecność antagonisty ani na współdziałanie dwóch substancji; osłabienie jest zależne od kolejnych dawek tego samego leku.
- Idiosynkrazja to nietypowa, osobnicza reakcja na lek, zwykle jakościowo odmienna lub nieprzewidywalna. Opis dotyczy powtarzalnego spadku odpowiedzi po kolejnych dawkach, a nie wyjątkowej, jednorazowej lub nietypowej reakcji pacjenta.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się schemat "kolejna dawka – coraz słabszy efekt w krótkim czasie", najpierw rozważ tachyfilaksję, a dopiero potem inne przyczyny nieskuteczności (interakcje, błąd dawki, problem z podaniem).
