Kwalifikacje w Zawodzie - Testy zawodowe online | Egzaminy Zawodowe

KWALIFIKACJA MED9 - TEST WIEDZY NR 4



PYTANIE NR 7.
Przygotowujesz lek apteczny, który zawiera substancję czynną w stężeniu 5%. Jakie jest prawidłowe stężenie substancji czynnej, jeśli do końcowego produktu dodasz dodatkowe 10g substancji pomocniczej?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Jeżeli do produktu o stężeniu 5% dodasz wyłącznie 10 g substancji pomocniczej, to ilość substancji czynnej pozostaje taka sama, a rośnie masa całkowita. Udział procentowy (masa substancji czynnej / masa całkowita) musi więc się zmniejszyć, czyli stężenie spadnie.

Pełne wyjaśnienie:

Stężenie procentowe (w ujęciu masowym) opisuje, jaki udział masy w całym produkcie stanowi substancja czynna. Można to ująć schematem:

stężenie % = (masa substancji czynnej / masa całkowita produktu) × 100%

W zadaniu lek ma początkowo 5% substancji czynnej. Następnie do końcowego produktu dodajesz dodatkowe 10 g substancji pomocniczej (czyli składnika bez substancji czynnej). To oznacza, że:

  • licznik (masa substancji czynnej) się nie zmienia, bo nie dodano substancji czynnej,
  • mianownik (masa całkowita) rośnie, bo doszła dodatkowa masa podłoża.

Gdy mianownik rośnie przy stałym liczniku, iloraz maleje. Zatem udział procentowy substancji czynnej w masie całkowitej spada, czyli stężenie spadnie.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "Stężenie nie zmieni się" – byłoby prawdą tylko wtedy, gdybyś dodał proporcjonalnie także substancję czynną (albo usunął część produktu), aby zachować ten sam stosunek mas.
  • "Stężenie wzrośnie" – wzrost stężenia wymaga zwiększenia ilości substancji czynnej względem całości (np. dosypania substancji czynnej lub odparowania rozpuszczalnika). Sam dodatek substancji pomocniczej działa odwrotnie.
  • "Nie można określić bez dodatkowych informacji" – do policzenia konkretnej wartości liczbowej rzeczywiście potrzebna byłaby masa początkowa, ale pytanie wśród podanych opcji pozwala jednoznacznie określić kierunek zmiany. Ten kierunek jest zawsze taki sam: stężenie maleje.

W praktyce recepturowej taka sytuacja odpowiada typowemu "rozcieńczeniu" przez dodanie podłoża: dawka substancji czynnej w tej samej masie produktu końcowego będzie mniejsza.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Co to jest stężenie procentowe w leku recepturowym?
Stężenie procentowe (masowe) mówi, jaki procent masy całego preparatu stanowi substancja czynna. Liczy się je jako: masa substancji czynnej / masa całkowita × 100%. To kluczowe przy ocenie, czy dodatek podłoża nie "rozcieńczy" leku.
Dlaczego dodanie substancji pomocniczej obniża stężenie substancji czynnej?
Bo zwiększa się masa całkowita preparatu, a masa substancji czynnej pozostaje taka sama. Skoro udział substancji czynnej w całości to iloraz (stały licznik / większy mianownik), to wynik musi być mniejszy. To klasyczny efekt rozcieńczenia.
Jak obliczyć nowe stężenie po dodaniu 10 g podłoża?
Trzeba znać masę początkową preparatu. Najpierw wyznaczasz masę substancji czynnej: 5% z masy początkowej. Potem dodajesz 10 g do masy całkowitej i liczysz na nowo: (masa substancji czynnej / nowa masa całkowita) × 100%.
Czy do określenia kierunku zmiany stężenia potrzebna jest masa początkowa?
Nie. Do kierunku zmiany wystarczy wiedzieć, że dodajesz tylko substancję pomocniczą. Wtedy masa substancji czynnej się nie zmienia, a masa całkowita rośnie, więc procentowy udział substancji czynnej zawsze maleje. Masa jest potrzebna dopiero do wyniku liczbowego.
Jakie są najczęstsze błędy przy zadaniach o rozcieńczaniu w recepturze?
Najczęściej myli się wzrost masy całkowitej ze wzrostem ilości substancji czynnej, zapomina się o mianowniku (masa całkowita), albo automatycznie wybiera "nie można określić", mimo że da się wskazać, czy stężenie rośnie czy spada. Pomaga zapisanie wzoru i analiza licznika/mianownika.
Kiedy w aptece celowo zmienia się stężenie przez dodanie podłoża?
Gdy trzeba uzyskać odpowiednią konsystencję, masę końcową lub postać leku (np. maść, czopki), a jednocześnie dawka substancji czynnej ma pozostać bezpieczna. Wtedy przelicza się receptę tak, aby po zmianie ilości podłoża zachować wymaganą ilość substancji czynnej w jednostce masy.
Co oznacza 5% w praktyce: ile to jest substancji czynnej?
5% (m/m) oznacza 5 g substancji czynnej w 100 g gotowego preparatu. Dla innej masy przelicza się proporcjonalnie (np. w 50 g byłoby 2,5 g substancji czynnej). To ułatwia kontrolę, czy zmiana masy podłoża nie zmienia oczekiwanego udziału substancji czynnej.
Czy stężenie może wzrosnąć bez dodawania substancji czynnej?
Tak, ale nie przez dodanie podłoża. Stężenie może wzrosnąć, gdy zmniejszy się masa/objętość całości, np. przez odparowanie rozpuszczalnika lub usunięcie części podłoża. Wtedy mianownik maleje przy stałej masie substancji czynnej, więc procentowy udział rośnie.
Jak sprawdzić, czy stężenie spadnie czy wzrośnie w zadaniu egzaminacyjnym?
Najprostsza metoda: zapisz ułamek "substancja czynna / całość". Sprawdź, co się dzieje z licznikiem (czy dodajesz substancję czynną?) i z mianownikiem (czy rośnie masa całkowita?). Jeśli rośnie tylko mianownik, stężenie spada. Jeśli rośnie licznik szybciej, stężenie wzrasta.
Jak przygotować się do obliczeń stężeń na egzaminie technika farmaceutycznego?
Ćwicz zadania na procent masowy, rozcieńczenia i mieszaniny. Utrwal wzory oraz nawyk analizy "licznik/mianownik". Rób krótkie notatki z typowych sytuacji: dodanie podłoża (spadek), dodanie substancji czynnej (wzrost), odparowanie rozpuszczalnika (wzrost). To przyspiesza odpowiedź na teście.
info

Statystycznie 64% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "Jeżeli do produktu o stężeniu 5% dodasz wyłącznie 10 g substancji pomocniczej, to ilość substancji czynnej pozostaje taka sama, a rośnie masa całkowita."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Stężenie procentowe" – https://pl.wikipedia.org/wiki/St%C4%99%C5%BCenie_procentowe - dostęp 2026-02-18
  • Wikipedia (EN): "Dilution (equation)" – https://en.wikipedia.org/wiki/Dilution_(equation) - dostęp 2026-02-18
  • Khan Academy: "Percent concentration / mass percent (chemistry)" (materiały o procentach w chemii) – https://www.khanacademy.org/science/chemistry/solutions-and-mixtures-of-solutions - dostęp 2026-02-18

Materiały:

  • Materiały z chemii ogólnej: stężenia procentowe i udziały masowe
  • Skrypty z technologii postaci leku/receptury aptecznej dotyczące przeliczeń składu
  • Zestawy zadań rachunkowych z rozcieńczeń i mieszanin (procent masowy)
Zobacz też:

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego