KWALIFIKACJA ELM3 - TEST WIEDZY NR 5

PYTANIE NR 13.
Przyjrzyj się poniższej tabeli, która przedstawia różne rodzaje tolerancji dla części maszyn.
Rodzaj tolerancjiOpis
ATolerancja wymiarowa
BTolerancja kształtu
CTolerancja położenia
DTolerancja chropowatości

Wskaż, który rodzaj tolerancji odnosi się do maksymalnej dopuszczalnej różnicy w wymiarach części.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Tolerancja wymiarowa określa dopuszczalny zakres zmiany wartości wymiaru (np. średnicy, długości), czyli maksymalną różnicę między wymiarem rzeczywistym a nominalnym w granicach odchyłek. Tolerancje kształtu i położenia dotyczą geometrii/relacji elementów, a chropowatość opisuje stan powierzchni, nie sam wymiar.

Pełne wyjaśnienie:

Tolerancja wymiarowa dotyczy tego, o co pyta zadanie: jak bardzo może "odbiegać" wymiar części (np. długość, średnica, grubość) od wartości nominalnej zapisanej na rysunku. W praktyce jest to dopuszczalny przedział wartości wymiaru, wynikający z odchyłek górnej i dolnej. Jeśli wymiar mieści się w tym przedziale, część jest akceptowalna w kontroli.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?

  • Tolerancja kształtu odnosi się do tego, czy element ma właściwy kształt (np. prostoliniowość, płaskość, okrągłość), nawet gdy sam wymiar "liczbowo" może być poprawny. To inny rodzaj wymagania niż dopuszczalna różnica wymiaru.
  • Tolerancja położenia dotyczy wzajemnego usytuowania cech (np. osi otworu względem bazy, współosiowość, równoległość). Może wpływać na montaż, ale nie opisuje bezpośrednio maksymalnej różnicy wartości wymiaru.
  • Tolerancja chropowatości opisuje parametry nierówności powierzchni po obróbce. To wymaganie jakości powierzchni, istotne np. dla tarcia i szczelności, lecz nie jest "tolerancją wymiaru" rozumianą jako dopuszczalna różnica w długości/średnicy.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawiają się słowa "różnica w wymiarach", "zakres wymiaru", "odchyłka wymiaru" – najczęściej chodzi o tolerancję wymiarową. Gdy mowa o "kształcie" lub "położeniu względem bazy" – to tolerancje geometryczne, a gdy o "stanie powierzchni" – chropowatość.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tolerancja wymiarowa to dopuszczalny zakres, w jakim może zmieniać się wartość wymiaru części (np. długość, średnica) względem wartości nominalnej. W praktyce określa granice akceptacji w kontroli jakości: wymiar musi mieścić się między odchyłką dolną i górną.
Tolerancja kształtu opisuje poprawność geometrii (np. płaskość, okrągłość, prostoliniowość), a nie samą wartość liczbową wymiaru. Element może mieć prawidłową średnicę, ale złą okrągłość—wtedy problemem jest kształt, nie tolerancja wymiarowa.
Oznacza to, że zmierzona wartość kontrolowanego parametru (np. średnicy) znajduje się w dopuszczalnym przedziale określonym na dokumentacji. Taka część jest zgodna z wymaganiami i powinna zapewnić poprawny montaż oraz zamienność w serwisie.
Jeśli pytanie dotyczy "jak duży może być wymiar" (zakres wartości liczbowej), chodzi o tolerancję wymiarową. Jeśli dotyczy "gdzie ma być" cecha (np. oś otworu względem bazy, współosiowość, równoległość), to tolerancja położenia—czyli relacja w przestrzeni.
Chropowatość bywa opisywana jako dopuszczalne parametry stanu powierzchni, ale nie dotyczy bezpośrednio wartości wymiaru (długości/średnicy). Na egzaminie zwykle rozróżnia się: tolerancje wymiarowe (wymiary) oraz wymagania powierzchniowe (chropowatość) jako odrębne zagadnienia.
Najczęściej: suwmiarki i mikrometry (pomiar warsztatowy), średnicówki (otwory), czujniki i sprawdziany (GO/NOGO), a w bardziej wymagających przypadkach współrzędnościowe maszyny pomiarowe. Dobór narzędzia zależy od wymaganej dokładności i typu wymiaru.
Tolerancje decydują o pasowaniu i współpracy elementów (np. wał–łożysko–oprawa). Zbyt "luźne" tolerancje mogą powodować drgania i niedokładność pozycjonowania, a zbyt "ciasne" utrudniać montaż i zwiększać zużycie. Dlatego dobiera się je do funkcji węzła.
Typowe pomyłki to: mylenie tolerancji wymiarowej z geometryczną (kształt/położenie), traktowanie chropowatości jak "wymiaru", oraz wybieranie odpowiedzi po słowie-kluczu "różnica" bez sprawdzenia, czy chodzi o wartość wymiaru, czy o relację cech względem bazy.
Gdy kluczowe jest wzajemne ustawienie cech, np. oś otworu w uchwycie, rozstaw otworów montażowych, współosiowość wału i sprzęgła. W takich przypadkach sam poprawny wymiar otworu nie wystarczy—nawet małe przesunięcie położenia może uniemożliwić montaż.
Ucz się definicji i rozróżnień: wymiarowe vs geometryczne (kształt, położenie) oraz wymagania powierzchniowe. Ćwicz na rysunkach: wskaż, co jest kontrolowane (wartość wymiaru czy geometria/relacja). Dobrą metodą są krótkie fiszki z przykładami zastosowań.
info

Około 76% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnio łatwe

Specjaliści zwracają uwagę: "Tolerancja wymiarowa określa dopuszczalny zakres zmiany wartości wymiaru (np. średnicy, długości), czyli maksymalną różnicę między wymiarem rzeczywistym a nominalnym w granicach odchyłek."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Tolerancja (technika)" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Tolerancja_(technika) (dostęp: 2026-02-26)
  • Wikipedia (PL): "Tolerancje geometryczne" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Tolerancje_geometryczne (dostęp: 2026-02-26)
  • Wikipedia (PL): "Chropowatość powierzchni" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Chropowato%C5%9B%C4%87_powierzchni (dostęp: 2026-02-26)

Materiały:

  • Podręcznik do rysunku technicznego maszynowego (działy: tolerancje i pasowania)
  • Materiały dydaktyczne z metrologii warsztatowej (odchyłki, niepewność, interpretacja tolerancji)
  • Karty wzorcowe/ściągi z oznaczeń tolerancji geometrycznych i chropowatości

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego