W zadaniach recepturowych typu "roztwór procentowy + rozcieńczenie" kluczowa jest zasada zachowania ilości substancji czynnej: po rozcieńczeniu ilość kwasu salicylowego nie znika, zmienia się tylko ilość (masa/objętość) całego leku, więc zmienia się stężenie.
Wiadomo, że spirytus salicylowy jest 2% roztworem kwasu salicylowego w mieszaninie etanolowo-wodnej. Aby obliczyć stężenie kwasu salicylowego w leku sporządzonym z użyciem tego spirytusu, należy:
- odczytać z recepty, ile spirytusu salicylowego wchodzi do leku (np. w ml lub g),
- odczytać, jaka jest całkowita ilość leku po sporządzeniu (suma składników zgodnie z receptą),
- wyznaczyć udział spirytusu salicylowego w leku (np. Vspirytusu/Vcałkowite),
- zastosować proporcję: Ckońcowe = Cspirytusu × udział.
Dla tej recepty udział spirytusu salicylowego w preparacie wynosi 0,40 (40%). Zatem stężenie końcowe: 2% × 0,40 = 0,8%.
Dlaczego pozostałe wartości nie pasują? 0,4% odpowiadałoby sytuacji, gdy spirytus 2% stanowiłby tylko 20% leku (mocniejsze rozcieńczenie). 0,6% oznacza udział 30% (inne proporcje niż w recepcie). 0,2% odpowiadałoby aż 10% udziału spirytusu (bardzo duże rozcieńczenie). W każdym przypadku wynik musi być mniejszy niż 2%, bo spirytus jest rozcieńczany innymi składnikami.
Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdź "zdroworozsądkowo", czy wynik ma sens (tu: po rozcieńczeniu nie może wyjść więcej niż 2%) i czy konsekwentnie liczysz względem całej ilości leku.
