KWALIFIKACJA ELE11 - CZERWIEC 2016

PYTANIE NR 8.
Sprawność słonecznej instalacji grzewczej o powierzchni łącznej kolektorów 10 m2 napromieniowywanej z mocą 800 W/m2 i produkującej ciepło z wydajnością 0,24 MJ/min wynosi
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Sprawność to stosunek mocy użytecznej do mocy doprowadzonej. Moc doprowadzona: 800 W/m² × 10 m² = 8000 W. Moc użyteczna: 0,24 MJ/min = 0,24×10^6 J / 60 s = 4000 W. Zatem η = 4000/8000 = 0,5, czyli 50%.

Pełne wyjaśnienie:

Sprawność energetyczna instalacji w danych warunkach oblicza się jako:

η = Pużyteczna / Pdoprowadzona

W zadaniu moc doprowadzona wynika z napromieniowania (gęstości mocy promieniowania) oraz pola powierzchni kolektorów.

1) Moc doprowadzona

Napromieniowanie: 800 W/m², powierzchnia: 10 m²

Pdop = 800 W/m² × 10 m² = 8000 W

2) Moc użyteczna (z wydajności cieplnej)

Podano: 0,24 MJ/min. Najpierw zamieniamy megadżule na dżule i minuty na sekundy:

  • 0,24 MJ = 0,24 × 106 J = 240 000 J
  • 1 min = 60 s

Zatem:

Pu = 240 000 J / 60 s = 4000 W

3) Obliczenie sprawności

η = 4000 W / 8000 W = 0,5 = 50%

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • 35% – typowo wynika z błędnego przeliczenia czasu (np. użycia 1 min = 100 s lub pomylenia kolejności działań) albo z nieuwzględnienia całej powierzchni.
  • 20% – często pojawia się, gdy ktoś omyłkowo przyjmie 0,24 MJ jako wartość na sekundę albo wykona przeliczenie MJ → kJ bez kontroli rzędu wielkości.
  • 65% – może wynikać z błędnego założenia większej mocy użytecznej (np. pomnożenia zamiast podzielenia przez 60) albo z pomylenia mianownika w definicji sprawności.

Wskazówka egzaminacyjna: po przeliczeniach zawsze sprawdź "zdrowy rozsądek": sprawność kolektora liczona jako Pu/Pdop nie może przekroczyć 100% i powinna mieć sensowny rząd wielkości.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Policz moc doprowadzoną: G × A (napromieniowanie w W/m² razy powierzchnia w m²). Następnie policz moc użyteczną z wydajności cieplnej: P = E/t po przeliczeniu jednostek (np. MJ/min na W). Na końcu η = P_u/P_d i wynik podaj w %.
MJ/min opisuje strumień energii, czyli ile energii cieplnej instalacja dostarcza w każdej minucie. Aby porównać to z mocą promieniowania w watach, trzeba zamienić MJ na J oraz minuty na sekundy. Dopiero wtedy otrzymasz moc użyteczną w W (J/s).
Waty są zdefiniowane jako J/s. Jeśli energię masz podaną na minutę, to bez przeliczenia czasu dostaniesz wynik w J/min, a nie w W. Najczęstsza pułapka to potraktowanie "na minutę" jak "na sekundę", co zawyża moc 60 razy i prowadzi do nierealnych sprawności.
Najczęstsze błędy to: (1) brak przeliczenia MJ/min na W, (2) liczenie mocy doprowadzonej dla 1 m² zamiast dla całej powierzchni, (3) pomylenie wzoru i podzielenie P_d przez P_u, (4) zgubienie zera przy przeliczeniu MJ = 10^6 J. Każdy z nich daje "ładne", ale błędne procenty.
Nie. Sprawność z definicji nie powinna przekraczać 100%, bo oznaczałoby to więcej energii użytecznej niż doprowadzonej. Jeśli w obliczeniach wychodzi >100%, to prawie zawsze jest to błąd jednostek (np. MJ/min potraktowane jak MJ/s) albo błąd w wyznaczeniu mocy doprowadzonej.
Moc doprowadzona to iloczyn: P_d = G × A, gdzie G to napromieniowanie w W/m², a A to łączna powierzchnia czynna w m². Jednostki m² skracają się, więc wynik jest w W. To jest moc promieniowania padająca na całą powierzchnię, którą potem porównujesz z mocą cieplną.
Kluczowe są przeliczenia jednostek i kontrola wymiarów: MJ/min → J/s (W) oraz W/m² × m² → W. Egzamin często sprawdza, czy umiesz przejść z energii w czasie do mocy i czy rozumiesz, że sprawność jest bezwymiarowa. Warto zapisać każdy krok z jednostkami.
Zamień MJ na J: 0,24 MJ = 240 000 J. Podziel przez 60 s: 240 000/60 = 24 000/6 = 4 000 J/s, czyli 4000 W. Taki skrót rachunkowy jest szybki i bezpieczny, o ile konsekwentnie przenosisz przecinek i skracasz przez 10.
W praktyce tak, bo sprawność zależy m.in. od różnicy temperatur i strat do otoczenia. W zadaniach egzaminacyjnych często podaje się jednak już moc użyteczną (uzysk ciepła) oraz moc doprowadzoną (napromieniowanie × pole), więc straty są "ukryte" w tym, że P_u jest mniejsze od P_d.
Trenuj krótkie zestawy zadań na: (1) przeliczanie J–kJ–MJ oraz min–s, (2) moc: P=E/t, (3) sprawność w %, (4) bilanse energii dla instalacji (kolektory, kotły, wymienniki). Pomaga metoda: zawsze zapisuj jednostki przy każdej liczbie i sprawdzaj, czy wynik końcowy ma sens fizyczny.
info

Około 43% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że sprawność to stosunek mocy użytecznej do mocy doprowadzonej.

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Sprawność" – definicja i ujęcie energetyczne, https://pl.wikipedia.org/wiki/Sprawno%C5%9B%C4%87 (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia (PL): "Wat" – definicja jednostki mocy (1 W = 1 J/s), https://pl.wikipedia.org/wiki/Wat (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia (PL): "Dżul" – przeliczenia i relacje jednostek energii, https://pl.wikipedia.org/wiki/D%C5%BCul (dostęp: 2026-02-18)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z podstaw termodynamiki i wymiany ciepła (dział: moc, energia, sprawność)
  • Materiały dydaktyczne z OZE dla techników (kolektory słoneczne: bilans energetyczny, uzysk)
  • Zadania rachunkowe z konwersji jednostek w energetyce (J, W, kWh, MJ, min, s)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego