KWALIFIKACJA ELM2 + ELM5 - CZERWIEC 2014

PYTANIE NR 12.
Symbol graficzny jakiego układu elektronicznego przedstawiono na rysunku?
Ilustracja przedstawia schemat graficzny układu elektronicznego, który jest transkoderem.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Transkoder to układ kombinacyjny, który zamienia jedną reprezentację kodu na inną (np. mapuje kombinacje wejść na inne kombinacje wyjść). Komparator służy do porównywania wielkości, a multiplekser i demultiplekser odpowiednio wybierają jedno z wielu wejść lub rozdzielają sygnał na jedno z wielu wyjść.

Pełne wyjaśnienie:

Pytanie dotyczy identyfikacji symbolu graficznego układu cyfrowego przedstawionego na rysunku. W praktyce egzaminacyjnej rozpoznaje się takie bloki po funkcji oraz typowych cechach symbolu (np. sposób opisania wejść/wyjść, obecność linii wyboru, oznaczenia relacji między kodami).

Odpowiedź "Transkodera." jest poprawna, gdy symbol oznacza układ, którego rolą jest konwersja (mapowanie) kodu wejściowego na kod wyjściowy. Transkoder nie "przełącza" pojedynczego toru sygnałowego jak przełącznik, tylko realizuje funkcję logiczną zamiany reprezentacji informacji (np. kod A → kod B).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują do takiego symbolu/funkcji:

  • "Komparatora." – komparator porównuje dwie wartości (zwykle dwa słowa binarne) i generuje wyniki typu: równe, większe, mniejsze. Na schemacie często kojarzy się z porównywaniem dwóch wejść danych, a nie z mapowaniem kodu na inny kod.
  • "Multipleksera." – multiplekser wybiera jedno z wielu wejść i podaje je na jedno wyjście, sterowany liniami wyboru. Kluczową ideą jest selekcja kanału, a nie transformacja kodu (choć bywa używany do realizacji funkcji logicznych, jego podstawowa rola to przełączanie).
  • "Demultipleksera." – demultiplekser wykonuje operację odwrotną do multipleksera: rozdziela jeden sygnał wejściowy na jedno z wielu wyjść, również na podstawie linii adresujących/wyboru. To dystrybucja, nie konwersja kodu.

Wskazówka do nauki: jeśli w zadaniach rozróżniasz te bloki, najpierw zadaj sobie pytanie: "Czy układ ma przełączać/rozdzielać tory (MUX/DEMUX), porównywać wartości (komparator), czy zmieniać reprezentację informacji (transkoder)?" Dopiero potem dopasuj symbol z rysunku.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Transkoder to układ kombinacyjny, który przekształca kod wejściowy na inny kod wyjściowy (mapuje kombinacje bitów wejściowych na kombinacje bitów wyjściowych). Stosuje się go, gdy trzeba zmienić reprezentację informacji, np. dopasować kod do wymagań kolejnego bloku.
Multiplekser kojarzy się z wyborem jednego z wielu wejść na jedno wyjście i zwykle ma linie wyboru (adresujące). Transkoder realizuje konwersję kodu, więc jego wejścia i wyjścia opisuje się jako bity kodu, a nie kanały danych przełączane selektorem.
Komparator porównuje dwie wartości i generuje sygnały wyniku porównania (np. równe, większe, mniejsze). Transkoder nie porównuje, tylko przekształca jedną reprezentację kodu w inną. To dwa różne cele funkcjonalne, choć oba są układami kombinacyjnymi.
Multiplekser wybiera jeden z wielu sygnałów wejściowych i przekazuje go na wspólne wyjście. W praktyce pozwala np. przełączać źródła danych, oszczędzać linie transmisyjne lub kolejno próbkować wiele kanałów czujników jednym torem pomiarowym.
Demultiplekser rozdziela sygnał z jednego wejścia na jedno z wielu wyjść (zależnie od linii wyboru). Stosuje się go m.in. do rozdziału danych na różne linie, sterowania wieloma odbiornikami z jednego źródła albo jako element dekodowania adresu.
Częsty błąd to patrzenie wyłącznie na "kształt bloku", bez sprawdzenia kierunku przepływu sygnałów. Warto policzyć: MUX ma zwykle wiele wejść danych i jedno wyjście, a DEMUX ma jedno wejście i wiele wyjść. Linie wyboru występują w obu.
Komparator binarny porównuje dwa słowa (A i B) i zwykle podaje osobne wyjścia informujące o relacji: A=B, A>B, A<B. To pozwala wykorzystać go w sterowaniu, sortowaniu danych, detekcji progów i decyzjach logicznych w układach cyfrowych.
Nie zawsze. Dekoder zwykle zamienia n-bitowy kod na postać "1 z N" (aktywuje jedną linię wyjściową). Transkoder to pojęcie szersze: może zamieniać dowolny kod na inny (niekoniecznie na "1 z N"), jeśli taka jest zdefiniowana funkcja mapowania.
Ćwicz rozpoznawanie bloków po funkcji: selekcja (MUX), dystrybucja (DEMUX), porównanie (komparator), konwersja kodu (transkoder). Pomaga praca z kartami katalogowymi i arkuszami z zadaniami: analizuj liczbę wejść/wyjść oraz obecność linii wyboru.
Najważniejsze są: liczba i rodzaj wejść/wyjść (dane vs wybór), ewentualne oznaczenia linii adresujących, opisy bitów kodu oraz typowa konwencja symbolu. Zanim wybierzesz odpowiedź, ustal funkcję: przełączanie, rozdział, porównanie czy konwersja.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 42% zdających egzamin. trudne

Eksperci podkreślają: "Transkoder to układ kombinacyjny, który zamienia jedną reprezentację kodu na inną (np. mapuje kombinacje wejść na inne kombinacje wyjść)."

Źródła:

  • M. Morris Mano, Michael D. Ciletti, "Digital Design", rozdziały o układach kombinacyjnych (multipleksery, dekodery/enkodery, komparatory) – wydania podręcznikowe
  • Thomas L. Floyd, "Digital Fundamentals", rozdziały dotyczące układów kombinacyjnych i funkcji MUX/DEMUX oraz komparatorów – wydania podręcznikowe

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z podstaw techniki cyfrowej (układy kombinacyjne: MUX/DEMUX, komparatory, kodery/dekodery/transkodery)
  • Karty katalogowe (datasheet) typowych układów cyfrowych i ich symbole blokowe
  • Zestawy zadań z rozpoznawania symboli i funkcji układów logicznych na schematach

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego