W zadaniach z analizy działalności przewozowej często liczy się wskaźniki typu liczba kursów na jednego kierowcę. Dobór metody uśredniania zależy od tego, co dokładnie jest uśredniane i czy poszczególne obserwacje mają równe znaczenie.
Średnia arytmetyczna jest podstawową miarą tendencji centralnej: stosuje się ją, gdy uśredniamy wartości tej samej cechy i traktujemy każdą obserwację jednakowo (bez dodatkowych wag). W typowych zadaniach egzaminacyjnych, gdy pytanie brzmi o "zastosowaną metodę średniej" przy obliczaniu przeciętnej liczby kursów na kierowcę, poprawną odpowiedzią jest właśnie średnia arytmetyczna.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne w tym ujęciu?
- Średnia geometryczna jest użyteczna m.in. do uśredniania zmian procentowych, dynamik i ilorazów w sposób multiplikatywny. Nie jest standardowym wyborem do prostego uśredniania liczby kursów.
- Średnia chronologiczna dotyczy specyficznych sytuacji w analizie szeregów czasowych, gdy wartości są obserwowane w kolejnych momentach i mają interpretację "stanów" w czasie. Sama informacja o kwartałach nie przesądza o konieczności jej użycia.
- Średnia ważona jest właściwa wtedy, gdy obserwacje mają różne "wagi" (np. różne liczby pracowników w okresach, różne udziały, różne czasy trwania) i z tego powodu nie powinny wpływać na wynik jednakowo. Jeśli zadanie nie wskazuje jawnie wag lub nie wymaga ich zastosowania, nie jest to domyślny wybór.
Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w treści nie ma informacji o wagach albo o uśrednianiu zmian (dynamik), w pierwszej kolejności rozważ średnią arytmetyczną jako metodę podstawową.
