KWALIFIKACJA ELM6 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 36.
Układ elektryczny, którego schemat przedstawiono na rysunku nie działa poprawnie. Niesprawność polega na tym, że nie można na stałe wyłączyć lampki H1. Lampka gaśnie po naciśnięciu przycisku S1, ale zapala się ponownie po zwolnieniu przycisku. Który element jest uszkodzony?
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny, który jest częścią pytania egzaminacyjnego dla kwalifikacji zawodowej technik
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Objaw "gaśnie tylko podczas naciśnięcia S1, a po zwolnieniu znowu świeci" wskazuje, że tor podtrzymania zostaje nieprawidłowo zamknięty po puszczeniu przycisku.
W typowym układzie sterowania oznacza to uszkodzenie styku NO elementu K1 (np. sklejony), przez co lampka H1 nie daje się trwale wyłączyć.

Pełne wyjaśnienie:

Opis działania wskazuje na klasyczny problem w obwodzie sterowania z elementem K1 (stycznik/przekaźnik) oraz sygnalizacją H1. Jeżeli lampka H1 gaśnie po naciśnięciu S1, ale zapala się ponownie po zwolnieniu S1, to znaczy, że naciśnięcie S1 chwilowo przerywa lub wymusza stan, natomiast po puszczeniu przycisku układ wraca do stanu "załączonego".

W praktyce taki objaw jest typowy dla sytuacji, gdy w układzie istnieje gałąź, która podtrzymuje zasilanie (samopodtrzymanie) i ta gałąź nie rozłącza się wtedy, kiedy powinna. Najczęstszą przyczyną jest uszkodzony styk NO K1 – przykładowo sklejony (zespawany) lub zmostkowany – który po zwolnieniu S1 nadal zamyka tor zasilania/sterowania, przez co H1 wraca do świecenia.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują do opisu?

  • "Styk NC K1": uszkodzenie styku NC zwykle powoduje brak rozłączenia lub brak możliwości osiągnięcia stanu przeciwnego w obwodzie, ale sam objaw "działa tylko podczas trzymania przycisku" bardziej pasuje do błędu w torze NO (podtrzymania), a nie do typowej funkcji styku NC (styk spoczynkowo zamknięty używany np. do blokad lub rozłączeń w stanie zadziałania).
  • "Przycisk S1": gdyby S1 był uszkodzony (np. nie rozłączał/nie załączał poprawnie), trudno byłoby uzyskać powtarzalny efekt "gaśnie na czas wciśnięcia". Opis wskazuje, że S1 reaguje i chwilowo wymusza zmianę, więc sam przycisk raczej jest sprawny.
  • "Przycisk S2": w opisie usterki nie ma przesłanek, że S2 wpływa na chwilowe gaśnięcie H1. Objaw jest powiązany bezpośrednio z akcją S1 (gaśnie przy wciśnięciu i wraca po puszczeniu), więc podejrzenie pada na element realizujący podtrzymanie/zmianę stanu po zwolnieniu, czyli styk NO K1.

Wskazówka egzaminacyjna: jeżeli stan "utrzymuje się" mimo puszczenia przycisku, szukaj elementu, który sam podtrzymuje obwód (styk NO w gałęzi podtrzymania) lub jest "sklejony".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):

Styk NO (normalnie otwarty) jest rozłączony w stanie spoczynkowym i zamyka obwód dopiero po zadziałaniu elementu (np. stycznika/przekaźnika).

W sterowaniu często służy do podtrzymania lub do załączania sygnału po spełnieniu warunku.

Styk NC (normalnie zamknięty) przewodzi w stanie spoczynku i rozłącza się po zadziałaniu elementu.

Używa się go m.in. do blokad, przerwania obwodu po zadziałaniu stycznika albo w torach bezpieczeństwa, gdy rozłączenie ma nastąpić po zmianie stanu.

Taki objaw zwykle oznacza, że przycisk chwilowo wymusza stan (np. rozłącza tor), ale po jego zwolnieniu obwód wraca do zasilania przez inną gałąź.

Najczęściej jest to gałąź podtrzymania (samopodtrzymanie), która nie rozłącza się prawidłowo.

Samopodtrzymanie to rozwiązanie, w którym po krótkim naciśnięciu przycisku układ pozostaje w stanie załączonym dzięki dodatkowemu stykowi (często NO) elementu wykonawczego.

Styk ten "podtrzymuje" zasilanie cewki/obwodu po puszczeniu przycisku.

Sklejony styk zachowuje się jak stale zamknięty: układ nie reaguje na polecenie wyłączenia albo wraca do stanu załączonego po zwolnieniu przycisku.

W praktyce potwierdza się to pomiarem ciągłości obwodu na odłączonym zasilaniu lub obserwacją nietypowego grzania/iskrzenia.

Rzadziej, ale teoretycznie tak – np. gdy ma zwarcie lub błędne podłączenie.

Jednak jeśli układ konsekwentnie reaguje w czasie nacisku (lampka gaśnie), to znaczy, że styk przycisku działa. Wtedy bardziej podejrzany jest element, który działa po puszczeniu, czyli tor podtrzymania.

Najpierw odłącz zasilanie i zabezpiecz miejsce pracy. Następnie sprawdź omomierzem/ciągłością, czy styk NO jest rozłączony w stanie spoczynku.

Jeśli pokazuje zwarcie bez zadziałania cewki, styk jest sklejony lub obwód jest zmostkowany.

Lampki sygnalizacyjne (jak H1) stosuje się do informowania o stanach pracy: zasilanie, gotowość, awaria, praca automatyczna/ręczna.

W szafach sterowniczych pomagają szybko ocenić stan układu podczas uruchamiania i serwisu, bez podpinania diagnostyki.

Najczęściej myli się znaczenie "normalnie": chodzi o stan spoczynkowy elementu, a nie o "normalną pracę maszyny".

Drugi błąd to zgadywanie po nazwie, bez prześledzenia logiki: warto sprawdzić, co dzieje się po puszczeniu przycisku i która gałąź wtedy przejmuje zasilanie.

Najpierw ustal, co jest elementem wykonawczym (K1) i co jest sygnalizacją (H1). Potem rozdziel obwód na: tor załączenia, tor wyłączenia i tor podtrzymania.

Na końcu dopasuj objaw: "działa tylko przy wciśnięciu" zwykle wskazuje na problem w podtrzymaniu lub sklejony styk.

info

Statystycznie 36% uczniów zna prawidłową odpowiedź. bardzo trudne

Źródła:

  • PN-EN IEC 60947-1:2021-08, Aparatura rozdzielcza i sterownicza niskonapięciowa – Część 1: Postanowienia ogólne (terminologia i zasady działania styków)
  • PN-EN IEC 60947-4-1:2020-06, Aparatura rozdzielcza i sterownicza niskonapięciowa – Część 4-1: Styczniki i rozruszniki silnikowe (działanie styczników i styków pomocniczych)
  • PN-EN IEC 60947-5-1:2017-12, Aparatura rozdzielcza i sterownicza niskonapięciowa – Część 5-1: Aparatura obwodów sterowania i elementy łączeniowe (przyciski, styki NO/NC)

Materiały:

  • Dokumentacja techniczna i schematy ideowe obwodów sterowania (ćwiczenia z czytania schematów)
  • Karty katalogowe styczników i przycisków (sekcje: styki pomocnicze NO/NC, trwałość styków)
  • Ćwiczenia laboratoryjne: układ samopodtrzymania na styczniku/przekaźniku

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego