KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2016 (test 2)

PYTANIE NR 14.
W jaki sposób należy narysować diagram czasowy obrazujący przebieg pracy siłownika działającego zgodnie z przedstawionym opisem?
Ilustracja przedstawia cztery diagramy czasowe oznaczone literami A, B, C i D, które obrazują przebieg pracy siłownika.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Diagram czasowy drogi siłownika powinien pokazywać:
1) liniowy wysuw (stała prędkość → stałe nachylenie),
2) postój w pozycji wysuniętej (odcinek poziomy),
3) liniowy wsuw z takim samym nachyleniem jak wysuw (równe prędkości). To spełnia wykres trapezowy C.

Pełne wyjaśnienie:

Diagram czasowy przedstawia w tym zadaniu drogę (położenie tłoczyska) w funkcji czasu. Oś pozioma to czas, a oś pionowa to pozycja. Kluczowa zasada interpretacji jest taka, że nachylenie odcinka odpowiada prędkości ruchu: im większe nachylenie, tym większa prędkość, a odcinek poziomy oznacza postój (brak zmiany położenia).

Opis cyklu pracy siłownika wskazuje trzy fazy:

  • Wysuw tłoczyska – położenie rośnie w czasie, więc na wykresie jest to odcinek rosnący.
  • Zatrzymanie na określony czas – położenie jest stałe, więc na wykresie musi pojawić się odcinek poziomy o pewnej długości (czas postoju).
  • Powrót do pozycji wyjściowej – położenie maleje do wartości początkowej, więc wykres opada.

Dodatkowy warunek mówi, że prędkości wysuwu i wsuwu są takie same. To oznacza, że odcinek rosnący i opadający powinny mieć taką samą wartość bezwzględną nachylenia (symetryczne "ramiona" ruchu). Taki przebieg daje wykres trapezowy: ruch w górę ze stałą prędkością, następnie postój, a potem ruch w dół ze stałą prędkością.

Dlaczego pozostałe wykresy są błędne?

  • A (prostokątny "skok") sugeruje natychmiastową zmianę położenia bez czasu trwania ruchu, co jest fizycznie nierealistyczne dla siłownika (ruch wymaga czasu).
  • B pokazuje zmienne nachylenie w fazie ruchu (zmienna prędkość), więc nie odpowiada warunkowi ruchu o stałej prędkości i równości prędkości wysuwu i wsuwu.
  • D (trójkąt) nie zawiera odcinka poziomego, czyli nie ma fazy postoju w pozycji wysuniętej.

W praktyce takie diagramy są używane m.in. przy planowaniu sekwencji w automatyce i PLC, bo pozwalają ocenić czasy trwania ruchów, postoje oraz zgodność cyklu z wymaganiami procesu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Diagram czasowy w tym kontekście to wykres drogi (położenia tłoczyska) w funkcji czasu. Oś pozioma to czas cyklu, a oś pionowa to pozycja. Dzięki temu widać fazy: wysuw, ewentualny postój oraz wsuw.
Postój oznacza brak zmiany położenia w czasie, więc na wykresie drogi jest to odcinek poziomy. Im dłuższy odcinek poziomy, tym dłuższy czas zatrzymania w danej pozycji.
Na wykresie drogi od czasu nachylenie ("stromość") informuje, jak szybko zmienia się położenie. Większe nachylenie oznacza większą prędkość, a mniejsze nachylenie – wolniejszy ruch. Stałe nachylenie oznacza stałą prędkość.
Prawidłowy wykres ma trzy odcinki: rosnący (wysuw), potem poziomy (postój), a na końcu opadający (wsuw). Jeśli prędkości ruchu są stałe, odcinki ruchu są liniami prostymi.
Równe prędkości oznaczają, że odcinek wysuwu i wsuwu mają taką samą wartość bezwzględną nachylenia (są symetryczne). W praktyce wykres wygląda jak trapez: liniowy wzrost, postój, liniowy spadek o podobnej "stromości".
Wykres skokowy sugeruje natychmiastową zmianę położenia bez czasu trwania ruchu. Siłownik pneumatyczny lub hydrauliczny nie może przemieścić tłoczyska w sposób idealnie skokowy, bo ruch ma ograniczoną prędkość i zawsze trwa pewien czas.
Wykres trójkątny ma ruch w górę i od razu ruch w dół, czyli brak postoju w pozycji skrajnej. Wykres trapezowy zawiera odcinek poziomy na górze, który oznacza zatrzymanie przez określony czas.
Tak, to częsty błąd. Na wykresie droga–czas pozioma linia oznacza postój, a nachylenie oznacza prędkość. Na wykresie prędkość–czas pozioma linia może oznaczać stałą prędkość. Zawsze sprawdzaj, co jest na osi pionowej.
Diagramy czasowe pomagają ułożyć sekwencję kroków: np. wyjście na zawór "wysuw", potem timer postoju, następnie "wsuw". Ułatwiają ocenę czasu cyklu, dobór opóźnień i synchronizację kilku napędów w jednej maszynie.
Najczęściej: pomija się odcinek postoju mimo że jest wymagany, rysuje się różne nachylenia dla wysuwu i wsuwu mimo warunku równej prędkości, albo wybiera się przebieg skokowy. Pomaga kontrola: ruch = linia skośna, postój = linia pozioma.
info

Statystycznie 44% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "To spełnia wykres trapezowy C."

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z podstaw pneumatyki/hydrauliki siłowej (rozdziały o siłownikach i cyklach pracy)
  • Materiały dydaktyczne z automatyki/mechatroniki dotyczące wykresów ruchu (droga–czas, prędkość–czas)
  • Instrukcje i ćwiczenia laboratoryjne z programowania PLC obejmujące sekwencje z opóźnieniami czasowymi

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego