KWALIFIKACJA ELE2 - CZERWIEC 2012

PYTANIE NR 20.
W przedstawionej na schemacie instalacji oświetleniowej, co się stanie po przełączeniu łącznika S3 tak, że styk 1-2 zostanie rozłączony, a styk 1-3 zostanie zwarty?
Schemat ideowy instalacji oświetleniowej zasilanej napięciem sieciowym (L, N).
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Po przełączeniu S3 z 1-2 na 1-3 zacisk wspólny S3 (1), będący wyjściem na lampy, łączy się z przewodem, na którym jest faza L doprowadzona przez S1 i S2.
Powstaje zamknięty tor prądowy L → łączniki → E1/E2 → N, więc obie lampy świecą.

Pełne wyjaśnienie:

W tym układzie sterowania oświetleniem pracują dwa przełączniki schodowe (S1 i S3) oraz przełącznik krzyżowy (S2). Lampy E1 i E2 są połączone równolegle, więc zawsze zmieniają stan jednocześnie: jeśli na ich zacisk zostanie podana faza, obie świecą; jeśli fazy nie ma (tor L jest przerwany), obie gasną.

Kluczem jest ustalenie, czy po przełączeniu S3 istnieje ciągła ścieżka fazy L aż do zacisku 1 przełącznika S3 (który jest wyjściem na lampy). W stanie pokazanym na schemacie S1 łączy 1-2, a w S2 połączenia są skrzyżowane (1-4 oraz 2-3). Oznacza to, że faza doprowadzona do odpowiedniego wejścia S2 przechodzi na konkretny zacisk wyjściowy S2, a dalej trafia na jeden z zacisków roboczych S3.

Po przełączeniu S3 tak, że rozłącza się 1-2, a zwiera 1-3, zacisk wspólny S3 (1) zostaje połączony z zaciskiem 3, na którym w tej konfiguracji znajduje się faza. W efekcie tor zamyka się: L → S1 → S2 → S3(3-1) → lampy → N. To powoduje, że lampy E1 i E2 zostaną załączone.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • Odpowiedź "Lampy E1 i E2 zostaną wyłączone." byłaby prawdziwa tylko wtedy, gdyby po przełączeniu S3 tor fazowy został przerwany. Tutaj przełączenie właśnie doprowadza fazę na wyjście do lamp.
  • Odpowiedź "Załączy się tylko lampa E1." nie pasuje do schematu, ponieważ E1 i E2 są połączone równolegle do tego samego punktu zasilania z S3 oraz do przewodu N, więc nie ma selektywnego załączania jednej lampy.
  • Odpowiedź "Wyłączy się tylko lampa E2." również jest sprzeczna z połączeniem równoległym lamp; brak jest osobnego łącznika dla E2.

Wskazówka egzaminacyjna: w układach schodowych/krzyżowych zawsze rysuj "palcem" tor L przez aktualnie zwarte styki, a następnie sprawdź, czy wraca on przez odbiornik do N. To minimalizuje typowy błąd polegający na zgadywaniu, że przełączenie zawsze wyłącza.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Łącznik schodowy to przełącznik jednobiegunowy dwupozycyjny: jeden zacisk jest wspólny, a dwa pozostałe są zaciskami roboczymi. W zależności od położenia łączy wspólny z jednym albo z drugim. Dzięki temu można kierować fazę L na jeden z dwóch przewodów korespondencyjnych.
Łącznik krzyżowy ma cztery zaciski i przełącza połączenia między dwiema parami przewodów: w jednym położeniu łączy je "prosto", w drugim "na krzyż". Nie podaje sam zasilania, tylko zmienia, którym przewodem korespondencyjnym biegnie faza między łącznikami schodowymi.
Stan lamp zależy od tego, czy istnieje zamknięty tor: L → łączniki → lampa → N. Przełączenie dowolnego łącznika zmienia konfigurację połączeń wewnętrznych, więc tor może się zamknąć albo otworzyć. Dlatego każdy "klik" zwykle odwraca stan: zgaszone → świeci, świeci → zgaszone.
Najpewniejsza metoda to śledzenie fazy L: krok po kroku przejdź przez aktualnie zwarte styki S1, potem przez połączenia w S2, a na końcu sprawdź, do którego zacisku S3 trafia faza. Jeśli po przełączeniu faza dojdzie na wyjście lamp i wróci przez lampy do N, lampy świecą.
Jeśli E1 i E2 są połączone równolegle do tego samego punktu zasilania (wspólne wyjście z łącznika) i do tego samego N, to w normalnym stanie układu będą działały jednocześnie. Selektywne świecenie jednej wymagałoby osobnych obwodów lub dodatkowego łącznika dla jednej z lamp.
Najczęściej myli się krzyżowy ze schodowym (inne zaciski i inne działanie) oraz nie uwzględnia się, że krzyżowy zamienia pary przewodów. Drugi typowy błąd to zgadywanie "przełączenie wyłączy" bez sprawdzenia, czy tor L po zmianie przypadkiem się nie zamyka.
Najczęściej w korytarzach (wejście + drugi koniec + np. środek), na klatkach schodowych (dół, półpiętro, góra) albo w dużych pomieszczeniach. Wtedy na końcach stosuje się łączniki schodowe, a pomiędzy nimi co najmniej jeden łącznik krzyżowy.
Na schemacie ideowym zacisk wspólny to ten, do którego dochodzi styk ruchomy (zwykle oznaczony jako 1) i który przełącza się między dwoma pozostałymi (np. 2 i 3). W praktyce warto też znać oznaczenia producenta na obudowie, bo mogą się różnić numeracją.
W typowych instalacjach oświetleniowych to faza L jest łączona i "prowadzona" przez łączniki, a N idzie bezpośrednio do odbiornika. Dlatego śledzenie L na schemacie najszybciej pokazuje, czy na zacisku lampy pojawi się napięcie. Dopiero potem weryfikuje się powrót przez lampę do N.
W tym typie zadania najważniejsze są ogólne zasady instalacji niskiego napięcia: poprawne prowadzenie przewodów, rozdział funkcji przewodu fazowego i neutralnego oraz wymaganie, by łączenie dotyczyło właściwego toru (zwykle L). Sama odpowiedź wynika jednak z analizy połączeń na schemacie.
info

Statystycznie 55% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Źródła:

  • PN-HD 60364 (seria): Instalacje elektryczne niskiego napięcia – odniesienie do zasad wykonywania instalacji (wskazane w kontekście zadania).

Materiały:

  • Dokumentacja techniczno-ruchowa i katalogi osprzętu elektroinstalacyjnego (łączniki schodowe i krzyżowe)
  • Materiały dydaktyczne z elektrotechniki instalacyjnej dotyczące sterowania oświetleniem z wielu miejsc
  • Norma PN-HD 60364 (seria) jako tło zasad wykonywania instalacji niskiego napięcia

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego