KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2022

PYTANIE NR 21.
W przedstawionym na rysunku układzie sterowania siłownikiem jednostronnego działania, którego schemat przedstawiono na rysunku, tłoczysko siłownika wysuwa się po naciśnięciu jednego z przycisków. W opisanej sytuacji znakiem "?" oznaczono zawór
Ilustracja przedstawia schemat układu sterowania siłownikiem jednostronnego działania, który jest częścią egzaminu
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W układach z siłownikiem jednostronnego działania wysuw następuje po podaniu sprężonego powietrza na komorę roboczą, a powrót realizuje sprężyna lub obciążenie.
Rolę tę typowo spełnia rozdzielacz 3/2 normalnie zamknięty, sterowany pneumatycznie, który po wysterowaniu łączy zasilanie z wyjściem na siłownik.

Pełne wyjaśnienie:

W siłowniku jednostronnego działania ruch roboczy (np. wysuw tłoczyska) jest realizowany przez doprowadzenie sprężonego powietrza do jednej komory. Ruch powrotny odbywa się bez zasilania tej komory – najczęściej dzięki sprężynie w siłowniku albo dzięki działaniu obciążenia zewnętrznego. Z tego powodu układ sterowania nie wymaga rozdzielacza z dwoma wyjściami roboczymi, jak w siłowniku dwustronnym.

Najczęściej stosowanym elementem wykonawczym sterowania przepływem dla takiego siłownika jest zawór rozdzielający 3/2. Oznaczenie "3/2" informuje, że zawór ma trzy przyłącza (zasilanie, wyjście robocze, odpowietrzenie) i dwa położenia. W wariancie normalnie zamkniętym (w stanie spoczynkowym) droga zasilania do wyjścia na siłownik jest odcięta, a wyjście robocze może być połączone z odpowietrzeniem. Po podaniu sygnału sterującego zawór przełącza się i łączy zasilanie z wyjściem, co powoduje wysuw tłoczyska.

Określenie "sterowany pneumatycznie" oznacza, że przełączenie rozdzielacza odbywa się nie przez bezpośrednie naciśnięcie elementu mechanicznego na tym zaworze, lecz przez doprowadzenie ciśnienia sterującego (tzw. pilot). W praktyce przyciski w układzie mogą sterować sygnałem pneumatycznym, który dopiero przełącza rozdzielacz mocy.

Pozostałe typowe pomyłki wynikają z niedopasowania zaworu do funkcji: wybór zaworu o innej liczbie dróg (np. 5/2) pasuje do siłownika dwustronnego, a wybór wersji normalnie otwartej zmienia zachowanie układu w spoczynku (siłownik mógłby wysuwać się bez naciśnięcia przycisku lub nie odpowietrzać się prawidłowo). Również mylenie sterowania ręcznego z pneumatycznym prowadzi do błędnej identyfikacji symbolu, jeśli w układzie zastosowano sterowanie pośrednie.

Wniosek: element oznaczony "?" w takim układzie powinien odpowiadać rozdzielaczowi 3/2, normalnie zamkniętemu, sterowanemu pneumatycznie, ponieważ zapewnia doprowadzenie zasilania do siłownika dopiero po wysterowaniu i pozwala na odpowietrzenie w stanie spoczynkowym.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznaczenie 3/2 mówi, że zawór ma 3 przyłącza (zasilanie, wyjście robocze, odpowietrzenie) i 2 położenia. Taki rozdzielacz jest typowy dla sterowania siłownikiem jednostronnego działania, bo wystarczy jedna linia robocza i odpowietrzenie.
Siłownik jednostronnego działania wysuwa tłoczysko po doprowadzeniu sprężonego powietrza do jednej komory. Powrót następuje bez zasilania tej komory, zwykle dzięki sprężynie w siłowniku lub obciążeniu zewnętrznemu. Dlatego często steruje się go rozdzielaczem 3/2.
W siłowniku jednostronnym potrzebujesz tylko jednego wyjścia roboczego do zasilania komory oraz drogi odpowietrzenia po zwolnieniu sterowania. Rozdzielacz 3/2 zapewnia przełączenie między zasilaniem a odpowietrzeniem, co daje prawidłowy wysuw i bezpieczny powrót.
Normalnie zamknięty oznacza stan spoczynkowy, gdy nie ma sygnału sterującego. W tym stanie zasilanie jest odcięte od wyjścia roboczego, a wyjście może być połączone z odpowietrzeniem. Dzięki temu siłownik nie powinien samoczynnie wysuwać się bez naciśnięcia przycisku.
Sterowanie pneumatyczne rozpoznaje się po tym, że do elementu przełączającego zawór doprowadzony jest sygnał ciśnieniowy (linia sterująca), a nie bezpośredni napęd mechaniczny lub cewka. W praktyce przycisk może uruchamiać mały zawór sygnałowy, który steruje pilotem rozdzielacza głównego.
Zwykle nie jest potrzebny, bo 5/2 jest przeznaczony głównie do siłowników dwustronnego działania (dwa wyjścia robocze). Da się zbudować układ z 5/2, ale jest to nadmiarowe i łatwiej o błędne podłączenie. Na egzaminie najczęściej oczekuje się rozdzielacza 3/2 dla siłownika jednostronnego.
Typowe objawy to brak wysuwu mimo sterowania, wolny ruch (niedrożność), brak powrotu po zwolnieniu sterowania (problem z odpowietrzeniem) lub nieszczelność powodująca samoczynne "pełzanie" siłownika. Diagnozę ułatwia sprawdzenie ciśnienia na zasilaniu, na wyjściu i na sygnale pilota.
Pomyłka wynika z patrzenia na stan po naciśnięciu przycisku zamiast na stan spoczynkowy. W schematach "normalnie" zawsze odnosi się do położenia bez sygnału sterującego. Warto najpierw ustalić, co dzieje się z przepływem, gdy żaden przycisk nie jest wciśnięty.
Najważniejsze są: oznaczenia rozdzielaczy (np. 3/2, 5/2), pojęcie położenia normalnego, sposoby sterowania (ręczne, pneumatyczne, elektryczne), rola odpowietrzenia oraz zasada działania siłowników jednostronnych i dwustronnych. Pomaga też umiejętność śledzenia toru przepływu na schemacie.
Ćwicz na wielu schematach: najpierw identyfikuj typ siłownika, potem dobieraj typ rozdzielacza i sprawdzaj, czy w spoczynku układ jest bezpieczny (brak niezamierzonego ruchu). Ucz się symboli i połączeń: zasilanie, wyjście robocze, odpowietrzenie oraz linie sterujące (pilot).
info

Około 54% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z pneumatyki siłowej (rozdzielacze, siłowniki, sterowanie pośrednie)
  • Karty katalogowe producentów zaworów pneumatycznych (opisy: 3/2 NC, sterowanie pneumatyczne)
  • Ćwiczenia z czytania schematów pneumatycznych i identyfikacji symboli

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego