KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2011

PYTANIE NR 40.
W przedstawionym na rysunku układzie zasilającym urządzenie mechatroniczne zmierzono wartość napięcia na wyjściu transformatora. Woltomierz V1 wskazał napięcie 0 V. Świadczy to o uszkodzeniu
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny układu zasilającego urządzenie mechatroniczne.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Odczyt 0 V na wyjściu transformatora oznacza, że na uzwojeniu wtórnym nie pojawia się napięcie z indukcji. Taki objaw wskazuje przede wszystkim na problem z samym transformatorem (np. przerwa uzwojenia lub brak pracy transformatora), a nie na elementy za nim, jak rezystor, dioda prostownicza czy dioda Zenera.

Pełne wyjaśnienie:

Jeżeli w układzie zasilającym mierzysz napięcie na wyjściu transformatora (czyli bezpośrednio na uzwojeniu wtórnym) i woltomierz pokazuje 0 V, oznacza to, że na wtórnym nie wytwarza się napięcie. W praktyce serwisowej jest to przesłanka, że transformator nie pracuje prawidłowo (np. ma przerwę w uzwojeniu, uszkodzenie połączeń wyprowadzeń, albo nie jest zasilany po stronie pierwotnej – zależnie od tego, co dokładnie przedstawia schemat i gdzie przyłożono sondy).

Dlaczego odpowiedź "transformatora" jest właściwa w logice takiego zadania? Ponieważ pytanie wiąże objaw (0 V) z miejscem pomiaru (wyjście transformatora). Elementy znajdujące się za transformatorem nie powinny "wyzerować" napięcia mierzonego bezpośrednio na jego zaciskach wtórnych, jeśli mierzysz w tym samym punkcie przed nimi.

  • "rezystora R1" – rezystor zwykle pełni funkcję obciążenia/ograniczenia prądu. Nawet jego uszkodzenie nie jest typową przyczyną tego, że na samych zaciskach wtórnych transformatora nie ma żadnego napięcia. Może zmienić prąd i spadki w dalszej części, ale nie "usuwa" indukcji w transformatorze.
  • "diody prostowniczej D1" – dioda prostownicza wpływa na napięcie po stronie wyprostowanej (za diodą). Jej uszkodzenie częściej skutkuje brakiem napięcia DC po prostowaniu, tętnieniami lub zwarciem/przeciążeniem, ale sam pomiar na wyjściu transformatora odnosi się do napięcia wtórnego, które powstaje niezależnie od tego, czy prostownik działa.
  • "diody Zenera DZ1" – dioda Zenera odpowiada za stabilizację/ograniczenie napięcia w określonym zakresie, zwykle po stronie DC. Jej awaria wpływa na poziom napięcia stabilizowanego (np. zbyt wysokie lub zbyt niskie po stabilizacji), ale nie powinna być pierwszym wnioskiem przy 0 V bezpośrednio na wyjściu transformatora.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze zaczynaj analizę od punktu pomiaru. Jeśli pomiar jest "przed" prostownikiem i stabilizatorem, to odpowiedź dotycząca elementów "za" tym punktem zwykle będzie błędna.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najczęściej oznacza, że na uzwojeniu wtórnym nie powstaje napięcie: transformator nie pracuje albo nie jest zasilany po stronie pierwotnej. W diagnostyce to sygnał, by najpierw sprawdzić transformator, jego połączenia oraz doprowadzenie zasilania do uzwojenia pierwotnego.
Mierz napięcie etapami: na wtórnym transformatora (zwykle AC), a potem za diodą/mostkiem (DC). Jeśli na wtórnym jest 0 V, problem jest "przed" prostownikiem. Jeśli AC jest poprawne, a DC nie, podejrzewaj diody, filtr lub obciążenie.
Dioda Zenera działa zazwyczaj w części stabilizacji po stronie DC. Jej awaria wpływa na napięcie stabilizowane (np. zaniżone, zawyżone lub niestabilne), ale nie blokuje wytwarzania napięcia na uzwojeniu wtórnym transformatora, gdzie napięcie powstaje przez indukcję.
Zwykle wybiera się pomiar napięcia przemiennego (AC), bo wtórne transformatora daje napięcie sinusoidalne. Ustawienie DC może zaniżać wskazania albo dawać mylące wyniki. Zawsze dopasuj zakres i rodzaj pomiaru do miejsca w układzie.
Typowo nie. Rezystor obciążenia może zmienić prąd pobierany z transformatora i napięcia w dalszej części układu, ale sam transformator nadal wytwarza napięcie na wtórnym. 0 V na zaciskach wtórnych częściej wskazuje na brak pracy transformatora lub problem z jego zasileniem.
Gdy do uzwojenia pierwotnego nie dochodzi napięcie (np. przerwany przewód, uszkodzony wyłącznik, bezpiecznik, złącze). Wtedy transformator nie ma czym "zasilić" indukcji i na wtórnym pojawi się 0 V. Dlatego w praktyce sprawdza się też stronę pierwotną.
Najczęściej brak lub spadek napięcia po prostowaniu, większe tętnienia, nagrzewanie elementów albo przeciążenie transformatora (przy zwarciu diody). Kluczowe jest, że objaw dotyczy zwykle napięcia DC za prostownikiem, a nie samego napięcia na wtórnym transformatora.
Często pomijają miejsce pomiaru i wskazują elementy "za" punktem pomiaru. Inny błąd to nieuwzględnienie AC/DC na mierniku. Zdarza się też, że uczniowie zakładają zwarcie w prostowniku bez sprawdzenia, czy w ogóle jest napięcie na uzwojeniu wtórnym.
Praktyczna kolejność: zasilanie wejściowe → uzwojenie pierwotne transformatora → napięcie na wtórnym (AC) → prostownik (DC) → filtr → stabilizacja (np. Zenera/regulator). Taka sekwencja pozwala szybko zawęzić obszar usterki i uniknąć zgadywania.
Ćwicz czytanie prostych schematów zasilaczy i mapowanie "gdzie jest AC, a gdzie DC". Naucz się typowych skutków uszkodzeń: przerwa uzwojenia, zwarcie diody, przebicie Zenera. Rozwiązuj zadania, w których z jednego pomiaru trzeba wskazać najbardziej prawdopodobną przyczynę.
info

Około 50% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "Odczyt 0 V na wyjściu transformatora oznacza, że na uzwojeniu wtórnym nie pojawia się napięcie z indukcji."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Transformator — dostęp 2026-02-28
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Dioda_polprzewodnikowa — dostęp 2026-02-28
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Dioda_Zenera — dostęp 2026-02-28

Materiały:

  • Podręcznik z podstaw elektrotechniki (transformator, prostowanie, stabilizacja)
  • Instrukcje serwisowe zasilaczy liniowych (transformator + mostek + stabilizacja)
  • Ćwiczenia laboratoryjne z pomiarów napięć AC/DC i lokalizacji usterek

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego