W metrologii rozróżnia się dwie niezależne cechy serii pomiarów:
- Precyzję (powtarzalność) – mówi o tym, jak bardzo kolejne wyniki są do siebie podobne (mały rozrzut).
- Dokładność (trafność) – mówi o tym, na ile wynik (lub średnia z serii) jest zgodny z wartością rzeczywistą/nominalną mierzonego wymiaru.
Ocena precyzji: w tabeli wyniki to 24,98; 25,01; 25,00; 24,99 mm. Maksymalny rozstęp serii wynosi 25,01 − 24,98 = 0,03 mm, a trzy wyniki leżą w przedziale 24,99–25,01 mm. Taki niewielki rozrzut oznacza dobrą powtarzalność, czyli wysoką precyzję.
Ocena dokładności: wyniki są skupione wokół 25,00 mm. Średnia arytmetyczna to (24,98 + 25,01 + 25,00 + 24,99)/4 = 24,995 mm, czyli praktycznie 25,00 mm w typowym zaokrągleniu warsztatowym. To wskazuje, że pomiar nie jest przesunięty systematycznie w jedną stronę, więc można go uznać za dokładny w odniesieniu do wartości docelowej sugerowanej przez dane.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?
- "Wyniki pomiarów są nieprecyzyjne" – nieprecyzyjność oznaczałaby duże rozproszenie (np. znacząco różne wartości), a tu rozrzut jest mały.
- "Precyzyjne, ale nie dokładne" – to byłoby typowe przy błędzie systematycznym (wszystkie wyniki blisko siebie, ale np. wokół 24,50 mm zamiast 25,00 mm). Tego przesunięcia tutaj nie widać.
- "Dokładne, ale nie precyzyjne" – taka sytuacja może wystąpić, gdy średnia trafia w wartość nominalną, ale pojedyncze wyniki są mocno rozrzucone. W tej serii rozrzut jest niewielki, więc ta odpowiedź nie pasuje.
W praktyce kontroli jakości pożądane są oba parametry jednocześnie: mały rozrzut (proces stabilny) oraz brak przesunięcia względem wymiaru docelowego (proces ustawiony poprawnie).
