KWALIFIKACJA ELM4 - STYCZEŃ 2024

PYTANIE NR 31.
W układzie elektropneumatycznym przedstawionym na rysunku po wciśnięciu przycisku S0 tłoczysko siłownika 1A1 wysuwa się, natomiast nie wsuwa się mimo, iż przekaźnik czasowy K2 odliczył czas 10 sekund. Powodem wadliwej pracy układu może być usterka polegająca na
Ilustracja przedstawia schemat układu elektropneumatycznego, który jest częścią egzaminu zawodowego dla technika automatyka
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Brak wsuwu po odliczeniu 10 s oznacza, że układ nie przełącza elementu wykonawczego odpowiedzialnego za powrót.
Jeżeli wysuw działa po S0, to zasilanie i tor wysuwu są zasadniczo sprawne. Typową przyczyną jest przerwa w obwodzie cewki sterującej ruchem powrotnym (np. -Y2) – wtedy K2 może odmierzyć czas, ale zawór nie przestawi się.

Pełne wyjaśnienie:

Objaw: po wciśnięciu S0 tłoczysko siłownika 1A1 wysuwa się, natomiast po upływie 10 s (K2 odliczył czas) nie następuje wsuw. Taki opis sugeruje, że część układu odpowiedzialna za wysuw (logika + element wykonawczy) działa, a problem dotyczy wyłącznie gałęzi powrotu.

W typowych układach elektropneumatycznych powrót siłownika realizuje przełączenie zaworu rozdzielającego. Gdy zawór jest sterowany dwiema cewkami, jedna cewka odpowiada za położenie "wysuw", a druga za położenie "wsuw/powrót". Jeśli przekaźnik czasowy K2 odmierza czas, ale siłownik nie wraca, bardzo częstą przyczyną jest to, że cewka odpowiedzialna za powrót nie dostaje energii (np. przerwa w przewodzie, uszkodzony styk na zacisku, brak ciągłości na torze A2/L-). Wtedy sygnał "po czasie" istnieje logicznie, lecz nie wywołuje fizycznego przełączenia zaworu, więc pneumatyka pozostaje w stanie powodującym wysuw lub podtrzymanie aktualnego położenia.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są mniej trafne w tym scenariuszu:

  • Przerwa w obwodzie -Y1: skoro wysuw po S0 następuje, to tor odpowiedzialny za wysuw (często powiązany z jedną z cewek) najpewniej jest sprawny. Usterka w torze drugiej cewki (powrotu) lepiej tłumaczy brak wsuwu.
  • Niesprawność czujnika B1: awaria czujnika zwykle blokuje przejście sekwencji (np. brak potwierdzenia położenia), ale w opisie kluczowe jest, że K2 "odliczył" czas. To wskazuje, że warunek czasowy został spełniony; bardziej podejrzany staje się element wykonawczy (cewka) niż sam czujnik.
  • Niesprawność czujnika B2: analogicznie, czujnik może wpływać na logikę przełączenia, jednak brak reakcji mimo zadziałania czasówki typowo kieruje diagnostykę na obwód zasilania cewki zaworu sterującej powrotem.

W praktyce diagnostycznej warto: (1) sprawdzić, czy na cewce powrotu pojawia się napięcie po 10 s, (2) zweryfikować ciągłość przewodów i zacisków, (3) dopiero potem podejrzewać czujniki krańcowe. Takie podejście ogranicza wymiany "na próbę" i skraca czas postoju maszyny.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):

Najczęściej oznacza, że sygnał czasowy pojawia się w logice sterowania, ale nie dochodzi do przełączenia elementu wykonawczego (zaworu rozdzielającego).

Typową przyczyną jest brak zasilenia cewki odpowiedzialnej za powrót: przerwa w przewodzie, luźny zacisk lub uszkodzona cewka.

Cewka elektromagnesu przestawia suwak zaworu rozdzielającego, czyli decyduje o kierunku przepływu sprężonego powietrza.

Jeśli cewka nie zadziała, zawór nie zmieni położenia, a siłownik nie wykona oczekiwanego ruchu (np. nie wróci do pozycji wsuniętej).

Przekaźnik czasowy może poprawnie odmierzać czas i przełączać swoje styki, ale jeśli obwód zasilania cewki jest przerwany, prąd nie popłynie.

W efekcie zawór nie przełączy się mechanicznie i pneumatyka pozostanie w poprzednim stanie, mimo że logika "po czasie" została spełniona.

Przy usterce czujnika zwykle nie pojawia się warunek przejścia sekwencji (np. brak sygnału potwierdzenia położenia), co zatrzymuje sterowanie.

Przy usterce cewki lub jej okablowania warunek logiczny może być spełniony (np. zadziałanie czasówki), ale ruch nie wystąpi. Pomaga pomiar napięcia na cewce.

To przerwa w obwodzie elektrycznym: uszkodzony przewód, wypięta żyła, luźny zacisk, przepalony element, uszkodzona złączka lub brak styku na listwie.

Skutkiem jest brak przepływu prądu do odbiornika (np. cewki elektrozaworu), mimo że sterowanie "każe" mu zadziałać.

Najpierw sprawdź, czy po upływie czasu pojawia się napięcie na zaciskach cewki odpowiedzialnej za powrót (pomiar woltomierzem).

Następnie wykonaj test ciągłości przewodów (omomierz przy odłączonym zasilaniu) oraz kontrolę zacisków. Dopiero potem weryfikuj czujniki i logikę.

Nie zawsze. Czasówka może odmierzać czas (np. dioda sygnalizuje pracę), ale jej styki wyjściowe mogą nie przełączać obwodu lub mogą mieć wypalone styki.

W diagnostyce trzeba rozdzielić: "czy odlicza" od "czy podaje sygnał na obwód wykonawczy" i to potwierdzić pomiarem.

W wielu układach są to czujniki krańcowe potwierdzające położenia: wsunięcie i wysunięcie tłoczyska.

Służą do warunkowania przejść w sekwencji (np. dopiero po osiągnięciu końca skoku uruchamia się kolejny etap lub startuje odmierzanie czasu). Dokładna rola zależy od schematu.

Bo tor wykonawczy (cewka zaworu, okablowanie, zasilanie) jest bezpośrednią przyczyną braku ruchu. Nawet idealna logika i czujniki nie pomogą, jeśli zawór nie przełączy się fizycznie.

Na testach często rozróżnia się usterki "logiczne" (czujniki) od "mocowych/wykonawczych" (cewki), więc warto analizować, na którym etapie zanika działanie.

Częsty błąd to pomylenie cewek zaworu (np. tej od wysuwu z tą od powrotu) oraz zbyt szybkie przypisanie winy czujnikom bez sprawdzenia zasilania cewki.

Inny błąd to nieuwzględnienie, że przekaźnik czasowy może działać "wewnętrznie", ale nie podawać skutecznie sygnału na obciążenie z powodu przerwy w przewodach lub styku.

info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 64% zdających egzamin. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Brak wsuwu po odliczeniu 10 s oznacza, że układ nie przełącza elementu wykonawczego odpowiedzialnego za powrót.Jeżeli wysuw działa po S0, to zasilanie i tor wysuwu są zasadniczo sprawne."

Źródła:

  • Festo Didactic, "Podstawy pneumatyki" (materiały dydaktyczne), rozdziały: zawory rozdzielające, siłowniki, sterowanie elektropneumatyczne
  • Festo Didactic, "Elektropneumatyka" (materiały dydaktyczne), rozdziały: sterowanie sekwencyjne, elementy wykonawcze (cewki zaworów), diagnostyka usterek

Materiały:

  • Festo Didactic: materiały dydaktyczne z elektropneumatyki (rozdziały o zaworach rozdzielających i sterowaniu czasowym)
  • Podręczniki/kompendia z automatyki przemysłowej: obwody sterowania przekaźnikowego (przekaźniki czasowe, czujniki krańcowe)
  • Instrukcje katalogowe producentów przekaźników czasowych: tryby pracy i styki wyjściowe

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego