W analizie sitowej kluczowe jest, aby próbka była reprezentatywna, czyli odzwierciedlała rzeczywisty skład uziarnienia całej partii materiału. Z tego powodu nie dobiera się masy próbki "dowolnie", lecz w praktyce laboratoryjnej stosuje się zalecane (minimalne) masy próbki pierwotnej zależne od średnicy ziaren. Ogólna zasada jest prosta: im większe ziarno, tym większą masę próbki należy pobrać, ponieważ przy dużych ziarnach w małej masie próbki znajduje się niewiele cząstek, a wtedy wynik przesiewania jest silnie obciążony przypadkowością.
Dla frakcji o średnicy ziaren 12–30 mm prawidłowo pobrana próbka pierwotna powinna mieć masę 1000 g. Taka masa zapewnia, że w próbce znajduje się wystarczająca liczba ziaren do wiarygodnego rozdziału na frakcje podczas przesiewania.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?
- 100 g i 200 g – to masy zbyt małe dla tak dużego uziarnienia. Przy ziarnach rzędu kilkunastu–kilkudziesięciu milimetrów dawałyby one bardzo małą liczbę cząstek, co zwiększa błąd próbkowania i ryzyko niestabilnych wyników (inne wyniki przy powtórzeniu badania).
- 2500 g – jest masą większą niż wymagana dla tej frakcji. Sama w sobie nie musi "psuć" wyniku, ale w pytaniu chodzi o masę właściwą/prawidłową (minimalną wynikającą z przyjętych wytycznych). Zbyt duża masa utrudnia pracę, wydłuża przesiewanie i nie jest konieczna do spełnienia kryterium reprezentatywności.
Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w zadaniu podano zakres średnicy ziaren, traktuj to jako sygnał, że odpowiedź należy dobrać z tabelarycznych zaleceń masy próbki. Nie myl tego z naważką do oznaczeń chemicznych – tu liczy się statystyka liczby ziaren, a nie tylko masa.
