KWALIFIKACJA CHM4 - STYCZEŃ 2024

PYTANIE NR 12.
W wyniku przeprowadzenia elektrolizy wodnego roztworu pewnego związku, na katodzie wydzielił się wodór, a na anodzie tlen. Który ze związków poddano procesowi?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Jeśli na katodzie wydziela się H2, a na anodzie O2, to w roztworze zachodzi głównie rozkład wody: redukcja wody do wodoru oraz utlenianie jonów OH−/wody do tlenu. Roztwór NaOH jest typowym elektrolitem, który zwiększa przewodnictwo i daje właśnie produkty H2 i O2, w przeciwieństwie do soli metali lub chlorków.

Pełne wyjaśnienie:

W elektrolizie roztworu wodnego trzeba rozstrzygnąć, które cząstki ulegają rozładowaniu na elektrodach: jony pochodzące od rozpuszczonej substancji czy woda. Obserwacja z zadania jest jednoznaczna: na katodzie powstaje wodór (H2), a na anodzie tlen (O2). To odpowiada elektrolizie wody w obecności elektrolitu obojętnego dla produktów gazowych.

Dlaczego "NaOH" pasuje?
W roztworze NaOH obecne są jony Na+ i OH−. Kation sodu w warunkach wodnych nie ulega łatwo redukcji do sodu metalicznego, więc na katodzie konkurencyjnie redukuje się woda, co prowadzi do wydzielania H2. Na anodzie natomiast aniony OH− (lub w praktyce woda w środowisku zasadowym) ulegają utlenieniu z wydzieleniem O2. W efekcie na elektrodach obserwuje się właśnie mieszaninę wodoru i tlenu.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?

  • "CuSO4": w roztworze siarczanu(VI) miedzi(II) na katodzie może wydzielać się metaliczna miedź (redukcja Cu2+), a nie wodór. To zmienia obserwacje na katodzie.
  • "NaCl": w roztworze chlorku sodu na anodzie często utleniają się jony Cl−, co prowadzi do powstawania chloru, a nie tlenu. Skoro w zadaniu jest wyraźnie tlen, NaCl nie jest najlepszym wyborem.
  • "AgNO3": w roztworze azotanu(V) srebra kation Ag+ łatwo ulega redukcji do srebra metalicznego na katodzie, więc zamiast H2 pojawia się osad srebra.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawiają się gazy H2 na katodzie i O2 na anodzie, najczęściej oznacza to, że elektrolit ma tylko zapewnić przewodnictwo, a reakcją dominującą jest rozkład wody (często roztwór zasady lub kwasu, bez jonów łatwo rozładowujących się do metalu lub halogenu).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To znaczy, że na katodzie zachodzi redukcja prowadząca do powstania H2, zwykle z wody (lub jonów H+ w roztworze kwasowym). W roztworach wodnych często to woda redukuje się łatwiej niż niektóre kationy (np. Na+), więc obserwuje się pęcherzyki wodoru.
W środowisku zasadowym na anodzie zachodzi utlenianie jonów OH− (w praktyce układu woda/OH−), czego produktem jest O2. Dlatego w roztworach wodorotlenków przy obojętnych elektrodach często obserwuje się tlen na anodzie i wodór na katodzie.
Nie zawsze. W roztworze chlorku sodu na anodzie mogą utleniać się jony Cl− i wtedy powstaje chlor. To zależy od warunków (m.in. stężenia chlorków, rodzaju elektrody). Jeśli w zadaniu podano jednoznacznie tlen, NaCl zwykle nie pasuje jako elektrolit.
W roztworze CuSO4 obecne są jony Cu2+, które łatwo ulegają redukcji do miedzi metalicznej. Taki proces "wygrywa" konkurencję z redukcją wody do H2, więc na katodzie zamiast pęcherzyków wodoru często pojawia się osad miedzi.
Jony Ag+ są łatwo redukowalne, dlatego na katodzie zwykle wydziela się srebro metaliczne (osad). W takiej sytuacji wodór nie jest głównym produktem katodowym, więc obserwacja "H2 na katodzie" nie pasuje do roztworu azotanu(V) srebra.
Wskazówką jest jednoczesne pojawienie się H2 na katodzie i O2 na anodzie. Taki zestaw produktów jest typowy dla rozkładu wody przy udziale elektrolitu zwiększającego przewodnictwo (np. roztwór zasady), bez jonów łatwo tworzących metale lub halogeny.
Najczęściej domyśla się elektrod obojętnych (inertnych), np. grafitowych lub platynowych, które nie biorą udziału w reakcji. Dzięki temu produkty zależą głównie od jonów w roztworze i od wody, a nie od rozpuszczania lub utleniania materiału elektrody.
W roztworach wodnych redukcja Na+ do Na jest skrajnie niekorzystna w porównaniu z redukcją wody. Dlatego zamiast sodu metalicznego powstaje H2. Sód metaliczny otrzymuje się elektrochemicznie w innych warunkach (np. z soli stopionych), nie z roztworu wodnego.
Tak. Roztwory zasadowe mogą zwiększać przewodnictwo i ułatwiać prowadzenie elektrolizy wody, dając produkty H2 i O2. W praktyce dobór stężenia i warunków zależy od aparatury i wymagań bezpieczeństwa, ale idea "zasada jako elektrolit" jest klasyczna.
Najczęściej myli się elektrolizę roztworu z elektrolizą stopionej soli, ignoruje konkurencję procesów na anodzie (O2 vs Cl2) albo zakłada "z automatu" rozkład wody. Pomaga analiza: jakie jony są w roztworze i które z nich łatwo ulegają redukcji/utlenieniu.
info

Około 40% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "Jeśli na katodzie wydziela się H2, a na anodzie O2, to w roztworze zachodzi głównie rozkład wody: redukcja wody do wodoru oraz utlenianie jonów OH−/wody do tlenu."

Źródła:

  • Wikipedia (pl): "Elektroliza wody" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Elektroliza_wody (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (pl): "Chlorek sodu" (sekcje dot. elektrolizy i otrzymywania chloru/ługów) — https://pl.wikipedia.org/wiki/Chlorek_sodu (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (pl): "Siarczan miedzi(II)" (informacje o jonach Cu2+ i reakcjach redoks w roztworach) — https://pl.wikipedia.org/wiki/Siarczan_miedzi(II) (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręcznik chemii ogólnej: rozdział o elektrochemii (elektroliza roztworów wodnych)
  • Zbiory zadań maturalnych/techników: zadania o produktach elektrolizy
  • Materiały dydaktyczne do elektrochemii: szereg elektrochemiczny i kryteria wydzielania na elektrodach

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego