KWALIFIKACJA ELE5 - CZERWIEC 2017 (test 2)

PYTANIE NR 8.
Jak wpłynie na pracę transformatora wymiana uzwojenia pierwotnego na inne, wykonane z drutów nawojowych o dwa razy większym przekroju i tej samej liczbie zwojów, przy nie zmienionym uzwojeniu wtórnym?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przy tej samej liczbie zwojów stosunek transformacji się nie zmienia, więc napięcie wtórne pozostaje praktycznie takie samo. Zwiększenie przekroju drutu uzwojenia pierwotnego zmniejsza jego rezystancję (R=ρ·l/A), a więc redukuje straty miedzi I²R. Mniejsze straty oznaczają większą sprawność.

Pełne wyjaśnienie:

W transformatorze napięcie wtórne w pierwszym przybliżeniu zależy od stosunku liczby zwojów: U2 ≈ U1·(N2/N1). W pytaniu liczba zwojów uzwojenia pierwotnego nie zmienia się, a uzwojenie wtórne pozostaje bez zmian, więc stosunek N2/N1 jest taki sam. Z tego powodu odpowiedzi o wzroście lub spadku napięcia wtórnego są nieprawidłowe.

Zmiana polega na użyciu drutu o dwa razy większym przekroju w uzwojeniu pierwotnym. Rezystancja przewodnika zależy od przekroju: R = ρ·l/A. Przy tym samym materiale (ρ) i zbliżonej długości przewodu (l) podwojenie A powoduje, że rezystancja uzwojenia pierwotnego maleje około dwukrotnie. Straty mocy w miedzi uzwojenia opisuje zależność PCu = I1²·R1, więc mniejsza rezystancja daje mniejsze straty cieplne przy tym samym prądzie obciążenia.

Sprawność transformatora η = Pwyj/(Pwyj + Pstraty). Jeżeli straty miedzi maleją, a straty w rdzeniu (histereza, prądy wirowe) pozostają zasadniczo związane z napięciem, częstotliwością i strumieniem, to suma strat spada, a sprawność rośnie.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "Zmniejszy się moc pobierana z transformatora" – moc zależy głównie od obciążenia. Zmiana rezystancji uzwojenia zmienia straty, a nie "z definicji" moc oddawaną/ pobieraną przy zadanym obciążeniu.
  • "Zwiększy się napięcie wtórne" – brak zmiany N1 i N2, więc brak zmiany przekładni.
  • "Zmniejszy się napięcie wtórne" – analogicznie, przekładnia ta sama; ewentualnie poprawia się regulacja napięcia pod obciążeniem, ale nie jest to spadek wynikający z samej zmiany przekroju.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Rezystancja uzwojenia maleje, gdy rośnie przekrój drutu, bo w przybliżeniu obowiązuje zależność R = ρ·l/A. Jeśli materiał i długość przewodu są podobne, to podwojenie przekroju A daje około dwukrotnie mniejszą rezystancję, a więc mniejsze straty cieplne.
Napięcie wtórne zależy głównie od przekładni zwojowej: U2 ≈ U1·(N2/N1). Jeśli nie zmieniasz N1 i N2, to przekładnia jest stała. Grubość drutu wpływa przede wszystkim na rezystancję i straty, a nie na samą przekładnię napięciową.
Straty miedzi to straty mocy na rezystancji uzwojeń (grzanie przewodów). Opisuje je zależność P = I²R, więc rosną z kwadratem prądu i z rezystancją uzwojenia. Zmniejszenie R przez grubszy drut ogranicza te straty, szczególnie przy dużym obciążeniu.
Sprawność rośnie, gdy maleją straty. Jeśli rezystancja uzwojenia pierwotnego jest mniejsza, to mniejsze są straty miedzi I²R, a więc mniejsza część mocy wejściowej zamienia się w ciepło. Przy niezmienionym obciążeniu więcej mocy trafia na wyjście.
Tak, często pośrednio. Grubszy drut oznacza mniejszą rezystancję i mniejsze nagrzewanie przy danym prądzie, więc uzwojenie może bezpiecznie przenieść większy prąd. W praktyce ograniczenia mogą wynikać też z rdzenia i chłodzenia, ale sam zapas cieplny uzwojeń zwykle się poprawia.
To pułapka, bo intuicyjnie "lepszy przewód" kojarzy się z "lepszym napięciem". W transformatorze o idealnej przekładni napięcie wynika głównie z liczby zwojów. Przekrój drutu wpływa na spadki napięcia pod obciążeniem i straty, ale nie zmienia samej przekładni.
Przekładnia zależy od N1 i N2 (geometria zwojów w sensie liczby). Straty zależą od rezystancji uzwojeń oraz prądu (I²R). Gdy zmieniasz przekrój drutu przy tej samej liczbie zwojów, zmieniasz głównie rezystancję, czyli straty i nagrzewanie, a nie przekładnię.
W typowym ujęciu prąd magnesujący wynika głównie z napięcia zasilania, częstotliwości oraz parametrów magnetycznych rdzenia i liczby zwojów. Zmiana przekroju drutu wpływa na rezystancję uzwojenia, ale nie jest podstawowym czynnikiem wyznaczającym prąd magnesujący w modelu transformatora.
Najczęściej myli się: (1) wpływ przekroju na rezystancję z wpływem na indukcyjność, (2) przekładnię napięciową z regulacją napięcia pod obciążeniem, (3) straty miedzi ze stratami w rdzeniu. Warto zawsze rozdzielić: co zmienia N, a co zmienia R.
Utrwal trzy zależności: U2/U1 = N2/N1, R = ρ·l/A oraz Pstrat = I²R. Ćwicz rozpoznawanie, czy pytanie dotyczy przekładni (zwoje) czy strat (rezystancja i prąd). To pozwala szybko odrzucić odpowiedzi o "zmianie napięcia" bez zmian N.
info

Statystycznie 31% uczniów zna prawidłową odpowiedź. bardzo trudne

Eksperci podkreślają: "Przy tej samej liczbie zwojów stosunek transformacji się nie zmienia, więc napięcie wtórne pozostaje praktycznie takie samo."

Źródła:

  • Wikipedia: Rezystancja elektryczna – zależności i prawo Ohma (sekcja o zależności od geometrii przewodnika), https://pl.wikipedia.org/wiki/Rezystancja_elektryczna - dostęp 2026-02-18
  • Wikipedia: Transformator – zasada działania i zależność napięć od liczby zwojów, https://pl.wikipedia.org/wiki/Transformator - dostęp 2026-02-18
  • Wikipedia: Straty w transformatorze / sprawność transformatora (omówienie strat miedzi i rdzenia), https://en.wikipedia.org/wiki/Transformer#Losses - dostęp 2026-02-18

Materiały:

  • Podręcznik z podstaw elektrotechniki: transformator, straty miedzi i rdzenia, sprawność
  • Notatki do egzaminu zawodowego z działu urządzeń elektrycznych i podstaw obwodów
  • Ćwiczenia rachunkowe: obliczanie strat I²R i wpływu zmiany rezystancji na sprawność

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego