W niwelacji geometrycznej wysokość osi celowej instrumentu (często zapisywana jako HI/HOC) to wysokość poziomej linii celowej niwelatora na danym stanowisku. Aby ją obliczyć, korzysta się z punktu o znanej wysokości oraz odczytu na łacie ustawionej na tym punkcie.
Jeżeli łata stoi na punkcie o wysokości 109,50 m, a odczyt na łacie wynosi 1300, to w typowym zapisie niwelacyjnym oznacza to 1,300 m (czyli 1300 mm). Wysokość osi celowej otrzymuje się przez dodanie odczytu wstecz do wysokości punktu:
HI = H(punktu) + odczyt
Podstawiając dane:
- H(punktu) = 109,50 m
- odczyt = 1,300 m
Obliczenie:
109,50 m + 1,30 m = 110,80 m
Dlaczego pozostałe propozycje są błędne? Warto je potraktować jako typowe pułapki:
- Wyniki zbliżone do 109,50 m często biorą się z odjęcia odczytu zamiast dodania albo z potraktowania odczytu w innej skali.
- Bardzo niski wynik może wynikać z pomylenia pojęć (np. liczenia przewyższenia) albo z błędnej zamiany jednostek.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w zadaniu pojawia się zapis "1300" bez przecinka, w geodezji zwykle oznacza on milimetry na łacie (1,300 m). Warto szybko oszacować sens wyniku: wysokość osi celowej powinna być wyższa od wysokości punktu, jeżeli dodajemy dodatni odczyt wstecz.
