KWALIFIKACJA ELM2 + ELM5 - STYCZEŃ 2012

PYTANIE NR 22.
Wzmocnienie napięciowe KU przedstawionego na rysunku układu wyraża się wzorem
Ilustracja przedstawia schemat ideowy wzmacniacza operacyjnego w konfiguracji odwracającej lub nieodwracającej, co sugerują
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Układ jest nieodwracający, bo sygnał Uwe podano na wejście "+", a na wejściu "−" jest dzielnik: R1 do masy i R2 w sprzężeniu z wyjścia. Dla takiej konfiguracji wzmocnienie napięciowe wynosi KU = 1 + R2/R1. Składnik "1" wynika z pracy WO z ujemnym sprzężeniem.

Pełne wyjaśnienie:

Na schemacie sygnał Uwe jest podany na wejście nieodwracające (+). Wejście odwracające (−) nie jest sterowane bezpośrednio sygnałem, tylko "widzi" napięcie z dzielnika rezystorowego: R2 jest w pętli sprzężenia zwrotnego (połączenie wyjście → wejście −), a R1 łączy wejście − z masą. Taki układ to klasyczny wzmacniacz nieodwracający z ujemnym sprzężeniem zwrotnym.

Dla wzmacniacza nieodwracającego wzmocnienie napięciowe wyraża się zależnością:

KU = 1 + R2/R1

Warto zwrócić uwagę na dwa elementy tej zależności:

  • Składnik "1" oznacza, że nawet gdy R2 = 0 (sprzężenie bezpośrednie), układ działa jak wtórnik napięciowy i ma minimalne wzmocnienie równe 1.
  • Stosunek R2/R1 opisuje, jak mocno "podbijamy" wzmocnienie ponad 1 przez dobór rezystorów w dzielniku sprzężenia.

Dlaczego pozostałe wzory są niepoprawne w tym schemacie?

  • Wzór −R2/R1 dotyczy konfiguracji odwracającej, gdzie sygnał wejściowy podaje się na wejście (−) przez rezystor wejściowy. Tu sygnał jest na wejściu (+), więc nie ma odwrócenia fazy wynikającego z tej konfiguracji.
  • Wzór R2/R1 jest typowym błędem skrótu myślowego: pomija się "1". Dla nieodwracającego pominięcie "1" daje zły wynik szczególnie przy małych wzmocnieniach.
  • Wzór 1 − R2/R1 nie opisuje standardowej pracy liniowej wzmacniacza operacyjnego z ujemnym sprzężeniem zwrotnym w tej topologii; sugerowałby spadek wzmocnienia wraz ze wzrostem R2, co stoi w sprzeczności z rolą rezystora w pętli sprzężenia.

Wskazówka egzaminacyjna: aby szybko rozpoznać konfigurację, sprawdź, na które wejście WO podano sygnał. Sygnał na "+" oznacza nieodwracający (zwykle 1 + R2/R1), a sygnał na "−" przez rezystor oznacza odwracający (zwykle −R2/R1).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To układ, w którym sygnał wejściowy podaje się na wejście (+), a na wejściu (−) jest ujemne sprzężenie zwrotne (np. przez dzielnik rezystorowy). Taki wzmacniacz nie odwraca fazy sygnału i ma zwykle bardzo wysoką impedancję wejściową.
Sprawdź, gdzie jest podłączone Uwe: jeśli idzie na wejście oznaczone +, to najczęściej jest to konfiguracja nieodwracająca. Dodatkowo wejście powinno mieć połączenie z wyjściem przez rezystor oraz z masą (lub odniesieniem) przez drugi rezystor.
Składnik "1" wynika z faktu, że nawet przy sprzężeniu bezpośrednim (gdy wzmocnienie z dzielnika dąży do zera) układ działa jak wtórnik napięciowy. Oznacza to minimalne wzmocnienie równe 1, a dopiero stosunek rezystorów zwiększa je ponad 1.
Dla klasycznego układu z rezystorami w sprzężeniu zwrotnym: KU = 1 + R2/R1, gdzie R2 jest w pętli sprzężenia (wyjście → wejście −), a R1 łączy wejście − z masą. W praktyce dobór R2/R1 ustala żądane wzmocnienie.
To podanie części sygnału wyjściowego na wejście odwracające (−) tak, aby zmniejszać różnicę napięć między wejściami. Dzięki temu układ pracuje stabilnie i liniowo, a wzmocnienie jest ustalone głównie przez elementy zewnętrzne (np. R1 i R2), a nie przez ogromne wzmocnienie otwarte WO.
Najczęściej myli się konfiguracje (odwracająca vs nieodwracająca) i wybiera wzór z minusem tylko dlatego, że widzi się wejście "−". Drugi częsty błąd to pomijanie "1" w 1 + R2/R1. Warto zawsze sprawdzić, na które wejście WO podano sygnał.
W typowej, liniowej konfiguracji nieodwracającej z ujemnym sprzężeniem zwrotnym wzmocnienie jest dodatnie (brak odwrócenia fazy). Ujemne wzmocnienie (znak "−" w Ku) jest charakterystyczne dla konfiguracji odwracającej, gdzie sygnał wejściowy podaje się na wejście (−) przez rezystor.
Korzystasz z zależności KU = 1 + R2/R1. Najpierw wyznaczasz stosunek R2/R1 = KU − 1, a potem dobierasz realne wartości z szeregu (np. E12/E24), pamiętając o sensownych zakresach rezystancji dla szumów i obciążeń.
Bo sygnał jest doprowadzony bezpośrednio na wejście nieodwracające (+), które w idealnym modelu WO nie pobiera prądu. W praktyce prądy polaryzacji są bardzo małe, więc źródło sygnału jest minimalnie obciążone. To ważne np. w torach pomiarowych i przy współpracy z czujnikami.
Najpierw spójrz, gdzie jest Uwe: na wejściu (+) zwykle daje 1 + R2/R1, a na wejściu (−) przez rezystor wejściowy daje −R2/R1. Dopiero potem sprawdź, który rezystor jest w pętli (wyjście→−), a który idzie do masy.
info

Statystycznie 47% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że układ jest nieodwracający, bo sygnał Uwe podano na wejście "+", a na wejściu "−" jest dzielnik: R1 do masy i R2 w sprzężeniu z wyjścia.

Materiały:

  • Notatki/rozdział z podstaw wzmacniaczy operacyjnych: konfiguracja odwracająca i nieodwracająca
  • Zadania rachunkowe: wyznaczanie Ku dla zadanych R1 i R2 oraz dobór R2/R1 do wymaganego Ku
  • Ćwiczenia z czytania schematów ideowych (identyfikacja wejść +/− i pętli sprzężenia)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego