KWALIFIKACJA ELM5 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 6.
Zastosowanie wzmacniacza operacyjnego o Ku > 1 przy pomiarze napięcia stałego za pomocą woltomierza pozwala na
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny, który jest związany z zastosowaniem wzmacniacza operacyjnego w kontekście
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wzmacniacz operacyjny o Ku > 1 zastosowany przed woltomierzem działa jak przedwzmacniacz: podnosi poziom mierzonego napięcia stałego na wejściu przyrządu.
Dzięki temu to samo małe napięcie wywołuje większe wskazanie, co zwiększa czułość i pozwala użyć niższego (bardziej czułego) zakresu pomiarowego.

Pełne wyjaśnienie:

Wzmacniacz operacyjny o wzmocnieniu napięciowym Ku > 1 umieszczony w torze pomiaru napięcia stałego pełni rolę przedwzmacniacza. Oznacza to, że napięcie doprowadzone na wejście woltomierza jest większe niż napięcie mierzone na badanym obiekcie (zależnie od wzmocnienia i konfiguracji układu).

Dlaczego rośnie czułość?
W praktyce "czułość" w takim pytaniu oznacza, że zmiana małego napięcia wejściowego powoduje wyraźniejszą zmianę wskazania. Jeżeli sygnał zostanie wzmocniony, to nawet niewielkie napięcie badanego źródła daje na wejściu woltomierza większą wartość, a więc łatwiej ją odczytać (mniejszy względny wpływ błędu odczytu/rozdzielczości).

Dlaczego można obniżyć najniższy zakres pomiarowy?
Skoro sygnał jest wzmocniony, to dla tego samego badanego napięcia można przełączyć woltomierz na niższy, bardziej czuły zakres (dolny zakres) i nadal uzyskać czytelne wskazanie bez "znikania" wyniku w pobliżu zera skali.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • Odpowiedź "zmniejszenie czułości i obniżenie najniższego zakresu pomiarowego" jest wewnętrznie sprzeczna z ideą wzmocnienia: zwiększanie amplitudy sygnału przed pomiarem nie powoduje spadku czułości, tylko ułatwia detekcję małych zmian.
  • Odpowiedź "zmniejszenie czułości i zwiększenie najniższego zakresu pomiarowego" błędnie łączy wzmocnienie z pogorszeniem pomiaru małych napięć. Zwiększenie dolnego zakresu oznaczałoby, że najmniejsze mierzalne napięcie rośnie, co jest przeciwieństwem efektu oczekiwanego po przedwzmacniaczu.
  • Odpowiedź "zwiększenie czułości i zwiększenie najniższego zakresu pomiarowego" miesza kierunki zmian: wzrost czułości zwykle idzie w parze z możliwością pracy na niższym zakresie (mniejsza wartość minimalna), a nie z jego podwyższaniem.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy pojawia się "Ku > 1" w kontekście pomiaru małych napięć, najczęściej chodzi o kondycjonowanie sygnału: podnieść poziom sygnału, aby lepiej wykorzystać zakres i rozdzielczość przyrządu pomiarowego.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Daje wstępne wzmocnienie napięcia przed woltomierzem, czyli zamienia małe napięcie mierzone na większy sygnał na wejściu przyrządu. W efekcie łatwiej odczytać wynik (większa czułość) i można pracować na niższym, bardziej czułym zakresie.
Bo ta sama mała zmiana napięcia badanego obiektu po wzmocnieniu powoduje większą zmianę sygnału trafiającego do woltomierza. Dzięki temu wskazanie jest "większe" względem rozdzielczości i błędów odczytu, więc łatwiej zauważyć małe różnice napięcia.
To najmniejszy (najbardziej czuły) zakres, na którym przyrząd mierzy napięcie bez przeciążenia wejścia. Na tym zakresie najmniejsza zmiana napięcia daje największą zmianę wskazania, dlatego używa się go do pomiaru małych napięć.
Umożliwia obniżenie dolnego zakresu w sensie praktycznym: małe napięcie badanego źródła po wzmocnieniu "wygląda" dla woltomierza na większe, więc można przełączyć miernik na bardziej czuły zakres i uzyskać czytelne wskazanie.
Nie wprost. Wzmocnienie w torze wejściowym częściej służy do pomiaru mniejszych napięć (lepsza czułość), a nie do zwiększania maksymalnego napięcia mierzonego bez przełączenia zakresu. Dla dużych napięć wzmocnienie może wręcz szybciej doprowadzić do przekroczenia zakresu.
Typowo wzmacnia się sygnały z czujników dających małe napięcia (np. mostki rezystancyjne, czujniki temperatury, układy pomiaru prądu na rezystorze bocznikowym). Celem jest dopasowanie poziomu sygnału do wejścia miernika lub przetwornika ADC.
Bo "zwiększenie czułości" zwykle oznacza możliwość lepszego pomiaru małych napięć, czyli pracę na niższym (bardziej czułym) zakresie. "Zwiększenie najniższego zakresu" sugeruje odwrotnie: że najmniejszy obsługiwany zakres staje się mniej czuły, co kłóci się z celem stosowania Ku > 1.
Pomaga reguła: czułość dotyczy reakcji wskazania na małe zmiany (im większa, tym łatwiej mierzyć małe sygnały), a zakres to przedział wartości mierzalnych bez przeciążenia. Wzmacnianie małych sygnałów zwykle poprawia czułość i pozwala użyć niższego zakresu.
Tak, bo tor pomiarowy nie powinien obciążać badanego źródła napięcia. W praktyce układ z op-ampem może zapewnić wysoką impedancję wejściową (buforowanie) i jednocześnie wzmocnienie, co ogranicza spadek napięcia na rezystancji źródła i zmniejsza błąd pomiaru.
Najczęstsze to: nasycenie wyjścia (za duże Ku dla mierzonego napięcia), błędy offsetu i dryftu (istotne przy bardzo małych napięciach), niewłaściwe zasilanie op-ampa (brak zapasu napięcia) oraz zbyt duże szumy/zakłócenia w połączeniach masy.
info

Statystycznie 41% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Źródła:

  • Analog Devices – Analog Dialogue: "Op Amp Basics" (sekcja o wzmocnieniu i zastosowaniach pomiarowych), https://www.analog.com/en/resources/analog-dialogue/articles/op-amp-basics.html (dostęp: 2026-03-05)
  • Texas Instruments – "Operational Amplifier (Op Amp) Basics" / Analog engineer's circuit cookbooks (materiały o wzmocnieniu i kondycjonowaniu sygnałów), https://www.ti.com/amplifier-circuit/op-amps/overview.html (dostęp: 2026-03-05)
  • Wikipedia (PL) – "Wzmacniacz operacyjny" (opis wzmocnienia i zastosowań), https://pl.wikipedia.org/wiki/Wzmacniacz_operacyjny (dostęp: 2026-03-05)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z metrologii elektronicznej (czułość, zakresy, błędy pomiaru)
  • Kursy i noty aplikacyjne dotyczące wzmacniaczy operacyjnych (konfiguracje i wzmocnienie)
  • Ćwiczenia laboratoryjne: pomiar napięć stałych z użyciem przedwzmacniacza i woltomierza

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego