KWALIFIKACJA GIW9 - CZERWIEC 2016

PYTANIE NR 35.
Za pomocą katatermometru bezpośrednio mierzy się
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Katatermometr służy do bezpośredniej oceny zdolności środowiska do odbierania ciepła z ogrzanego ciała, czyli do pomiaru intensywności chłodzenia. Nie jest to przyrząd do pomiaru wilgotności ani prędkości przepływu powietrza (od tego są higrometry i anemometry), ani do zmian ciśnienia.

Pełne wyjaśnienie:

Katatermometr jest przyrządem wykorzystywanym w ocenie mikroklimatu, który nie tyle "opisuje" pojedynczy parametr powietrza (jak temperatura, wilgotność czy prędkość), ile pozwala ocenić oddawanie ciepła z ogrzanego elementu do otoczenia. Dlatego wielkością, którą wiąże się z jego wskazaniem, jest intensywność chłodzenia (zdolność środowiska do chłodzenia).

Odpowiedź "intensywność chłodzenia." jest poprawna, bo katatermometr w praktyce służy do oceny, jak szybko ogrzany czujnik traci ciepło w danych warunkach przewietrzania. Jest to użyteczne w górnictwie podziemnym, gdzie na odczucie cieplne pracownika wpływa jednocześnie kilka czynników: ruch powietrza, wilgotność i temperatura. Przyrząd pomaga więc ocenić efekt chłodzący środowiska, a nie tylko jeden z jego składników.

Odpowiedź "wilgotność powietrza." jest błędna, ponieważ wilgotność mierzy się przyrządami do tego przeznaczonymi (np. higrometrami, psychrometrami). Katatermometr nie jest skalibrowany jako miernik wilgotności i nie daje wyniku w jednostkach wilgotności.

Odpowiedź "prędkość powietrza." jest błędna: prędkość przepływu powietrza określa się anemometrami. Ruch powietrza wpływa na chłodzenie, ale katatermometr nie jest bezpośrednim miernikiem prędkości – wskazanie wynika z procesu wymiany ciepła, zależnego także od innych czynników.

Odpowiedź "wzrost ciśnienia powietrza." również jest błędna, bo do pomiaru ciśnienia lub jego zmian stosuje się manometry/barometry. Zmiana ciśnienia nie jest typową wielkością ocenianą katatermometrem, a sam przyrząd nie jest skonstruowany do takich pomiarów.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w pytaniu pojawia się nazwa przyrządu rzadziej spotykanego, warto skojarzyć go z funkcją (tu: chłodzenie/oddawanie ciepła), a dopiero potem eliminować odpowiedzi dotyczące klasycznych czujników: wilgotności, prędkości i ciśnienia.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Katatermometr to przyrząd używany do oceny efektu chłodzącego środowiska, czyli zdolności powietrza do odbierania ciepła. W wyrobiskach podziemnych pomaga opisać warunki mikroklimatu z punktu widzenia oddawania ciepła przez organizm, a nie tylko samej temperatury.
Bezpośrednio wiąże się go z pomiarem intensywności chłodzenia (zdolności środowiska do chłodzenia). W przeciwieństwie do termometru, anemometru czy higrometru nie służy do pojedynczego parametru, lecz do oceny efektu wymiany ciepła z otoczeniem.
Anemometr służy do pomiaru prędkości powietrza. Katatermometr nie podaje bezpośrednio prędkości, tylko efekt chłodzenia, na który prędkość ma wpływ. To ważne rozróżnienie: jeden przyrząd mierzy parametr przepływu, a drugi opisuje konsekwencję cieplną działania środowiska.
Nie. Wilgotność mierzy się przyrządami higrometrycznymi (np. higrometrami lub psychrometrami). Katatermometr nie jest skalowany w jednostkach wilgotności i nie zastępuje pomiarów wilgotności, choć wilgotność może wpływać na odczuwalne warunki cieplne.
Na efekt chłodzenia wpływają m.in. ruch powietrza, temperatura oraz wilgotność, bo wszystkie zmieniają warunki wymiany ciepła. Dlatego wskaźniki związane z chłodzeniem bywają przydatne, gdy sama temperatura nie opisuje w pełni obciążenia cieplnego pracownika.
Jest to kluczowe przy pracy w rejonach o podwyższonej temperaturze i wilgotności, przy ograniczonym przewietrzaniu lub dużym wysiłku fizycznym. Wtedy rośnie ryzyko przeciążenia cieplnego, a ocena mikroklimatu pomaga dobrać działania organizacyjne i wentylacyjne.
Najczęstszy błąd to wybór "prędkość powietrza", bo kojarzy się z wentylacją. Drugi błąd to traktowanie katatermometru jak miernika wilgotności. Warto zapamiętać, że to przyrząd do chłodzenia (oddawania ciepła), a nie do klasycznych parametrów.
Termometr opisuje temperaturę, higrometr wilgotność, a katatermometr efekt chłodzenia (oddawanie ciepła do otoczenia). Dobra strategia egzaminacyjna to pytanie: czy wynik jest pojedynczym parametrem powietrza, czy wskaźnikiem zjawiska cieplnego?
Nie w sensie bezpośredniego pomiaru. Ciśnienie mierzy się manometrami/barometrami, a katatermometr nie jest do tego przeznaczony. W zadaniach testowych "ciśnienie" bywa dystraktorem, bo dotyczy wentylacji, ale jest inną klasą pomiaru niż ocena chłodzenia.
Najlepiej zrobić własną tabelę: przyrząd → co mierzy → jednostka → zastosowanie w wyrobisku. Do tego ćwiczyć rozpoznawanie dystraktorów: gdy pytanie mówi "bezpośrednio mierzy", zwykle odpadają wielkości pochodne lub parametry mierzone zupełnie inną aparaturą.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 43% zdających egzamin. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Katatermometr służy do bezpośredniej oceny zdolności środowiska do odbierania ciepła z ogrzanego ciała, czyli do pomiaru intensywności chłodzenia."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Katatermometr" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Katatermometr (dostęp: 2026-03-02)
  • Wikipedia (EN): "Katathermometer" – https://en.wikipedia.org/wiki/Katathermometer (dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Podręczniki/ skrypty z wentylacji kopalń i mikroklimatu wyrobisk
  • Materiał dydaktyczny z metrologii i przyrządów pomiarowych w górnictwie
  • Notatki z BHP dot. zagrożeń cieplnych i obciążenia termicznego pracownika

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego