W przeróbce mechanicznej kopalin podstawowe wskaźniki opisu wyników wzbogacania wynikają z bilansu masy i bilansu składnika użytecznego. Interesuje nas, jak z parametrów procesu przejść do zawartości składnika użytecznego w koncentracie (czyli jakości produktu).
W typowym zapisie:
- α opisuje zawartość składnika użytecznego w materiale wyjściowym (nadawie),
- β to zawartość składnika użytecznego w koncentracie,
- ε to uzysk koncentratu (udział masy koncentratu w masie nadawy),
- γ to odzysk składnika użytecznego w koncentracie (jaka część całego składnika z nadawy trafiła do koncentratu).
Zależność bilansowa prowadzi do wzoru:
β = (α · γ) / ε
Interpretacja jest praktyczna: aby koncentrat miał wyższą zawartość, można zwiększać odzysk γ (więcej składnika trafia do koncentratu), ale jeśli jednocześnie rośnie uzysk ε (do koncentratu przechodzi dużo "płonnej" masy), to zawartość może spaść. Dlatego w kontroli procesu zawsze analizuje się te wielkości łącznie.
Typowe błędne wzory (distraktory) wynikają z częstych pomyłek:
- Zamiana uzysku z odzyskiem – prowadzi do odwrócenia ułamka i nielogicznych wniosków (np. że większy uzysk zawsze podnosi zawartość).
- Mnożenie przez uzysk zamiast dzielenia – daje zbyt małe wartości β, bo uzysk jest zwykle mniejszy od 1, a powinien "korygować" rozcieńczenie koncentratu.
- Dzielenie przez odzysk – sztucznie zawyża β i jest niespójne z definicją odzysku jako udziału składnika w produkcie.
Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdź sens fizyczny. Jeśli uzysk koncentratu ε rośnie (więcej masy idzie do koncentratu), a odzysk γ nie rośnie proporcjonalnie, to zawartość β powinna raczej maleć. Poprawny wzór powinien to odzwierciedlać.
