W recepturze aptecznej niezgodność recepturowa to niezamierzona zmiana właściwości leku wynikająca z nieprawidłowego zestawienia składników lub ich ilości. W pokazanej recepcie zadeklarowano postać roztworu ("M.f. sol."), czyli oczekuje się układu jednofazowego, jednorodnego.
Odpowiedź "przekroczeniu rozpuszczalności substancji leczniczej" jest poprawna, ponieważ kwas salicylowy w oleju rzepakowym ma ograniczoną rozpuszczalność. Jeśli w recepcie przepisano zbyt mało oleju względem ilości kwasu, to po sporządzeniu preparatu część substancji nie przejdzie do roztworu. Skutkiem praktycznym jest brak klarownego roztworu i ryzyko niejednorodności dawki przy stosowaniu (część substancji pozostaje jako osad).
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?
- "powstaniu mieszaniny eutektycznej" typowo dotyczy mieszanin substancji stałych (zwłaszcza proszków), gdzie po zmieszaniu dochodzi do obniżenia temperatury topnienia i "zawilgocenia/rozpływania". Nie jest to typowy mechanizm błędu w roztworze olejowym opisywanym jako "sol.".
- "wysoleniu składnika" wiąże się zwykle z obecnością elektrolitu i zmianą rozpuszczalności w układach wodnych; nie jest to adekwatny opis problemu polegającego na zbyt małej ilości rozpuszczalnika olejowego.
- "tworzeniu układu dwufazowego" może być skutkiem różnych problemów (np. niemieszalności cieczy), ale w tej sytuacji istotą błędu jest właśnie zbyt mała ilość rozpuszczalnika względem substancji stałej. Trafnym, najbardziej precyzyjnym rozpoznaniem jest przekroczenie rozpuszczalności, a nie ogólny opis możliwego wyglądu mieszaniny.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w recepcie widzisz "M.f. sol." oraz substancję stałą w pojeździe (np. oleju), zawsze rozważ pytanie: czy ta ilość rozpuszczalnika wystarczy, by uzyskać roztwór jednofazowy?. To często prowadzi do rozpoznania przekroczonej rozpuszczalności jako niezgodności fizycznej.
